حق پدر و مادر
)وَ قَضی رَبُّکَ اَلاَّ تَعبُدُو اِلاَّ اِیّاهُ وَ بِالوالِدَین اِحسانا([1]
و خدای تو حکم فرموده که، هیچ کس را جز او نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید.
پیامبر گرامی6:
لَمّا سُئلَ عشن حَقّ الوالِدِ علی وَلدِهِ: لایُسَمِّیهِ بِاسمِهِ، ولا یَمشی بَینَ یَدَیهِ، ولایَجلِسُ قَبلَهُ، ولایَستَسِبُّ لَهُ؛[2]
در پاسخ به سؤال از حقّ پدر بر فرزندش فرمودند: او را به اسم صدا نزند، جلوتر از او راه نرود، پیش از او ننشیند و برایش دشنام نخرد.
لِرجُلٍ قالَ لَهُ: إنَّ أبی یُریدُ أن یَستَبیحَ مالی: أنتَ و مالُکَ لأبیکَ؛[3]
مردی به رسول خدا6 عرض کرد: پدرم میخواهد مال مرا از آنِ خود کند، حضرت فرمود: تو و مال تو از آنِ پدرت هستید.
رِضا اللهِ فی رِضا الوالِدِ، وَ سَخَطُ اللهِ فی سَخَطِ الوالِدِ؛[4]
خشنودی خدا در خشنودی پدر است و ناخشنودی خدا در ناخشنودی پدر.
مَن أرضی والِدَیهِ فَقَد أرضَی اللهَ وَ مَن أسخَطَ والِدَیهِ فَقَد أسخَطَ اللهَ؛[5]
آنکه پدر و مادرش را خشنود کند، خدا را خشنود کرده و کسی که پدر و مادر خود را به خشم آورد، خدا را به خشم آورده است.
إثنانِ یُعَجِّلُهُمَا اللهُ فِی الدُّنیا ألبَغیُ وَ عُقوقُ الوالِدَینِ؛[6]
دو چیز را خداوند در این جهان کیفر میدهد تعدّی و ناسپاسی پدر و مادر.
امام علی7:
فَحَقُّ اُمِّکَ فَاَن تَعلَمَ اَنَّها حَمَلَتکَ حَیثُ لایَحمِلُ اَحَدٌ اَحَدا وَ اَطعَمَتکَ مِن ثَمَرَةِ قَلبِها ما لایُطعِمُ: اَحَدٌ اَحَدا وَ اَنَّها وَقَتکَ بِسَمعِها وَ بَصَرِها وَ یَدِها وَ رِجلِها وَ شَعرِها وَ بَشَرِها وَ جَمیعِ جَوارِحِها مُستَبشِرَةً بِذلِکَ فَرِحَةً مُوابِلَةً مُحتَمِلةً لِما فیهِ مَکرُوهُها وَ اَلَمُها وَ ثِقلُها وَ غَمُّها حَتّی دَفَعَتها عَنکَ یَدُ القُدرَةِ وَ اَخرَجَتکَ اِلَی الاَرضِ فَرَضَیتَ اَن تَشبَعَ وَ تَجوعَ هیَ وَ تَکسُوَکَ وَ تَعری وَ تَرویَکَ وَ تَظمَاَ وَ تُظِلَّکَ وَ تَضحی وَ تُنَعِّمَکَ بِبُؤسِها وَ تُلَذِّذَکَ بِالنَّومِ بِاَرَقِها وَ کانَ بَطنُها لَکَ وِعاءً وَ حِجرُها لَکَ حِواءً وَثَدیُها لَکَ سِقاءً وَ نَفسُها لَکَ وِقاءً تُباشِرُ حَرَّ الدُّنیا وَ بَردَها وَ دونَکَ، فَتَشکُرَها عَلی قَدرِ ذلِکَ وَ لاتَقدِرُ عَلَیهِ اِلاّ بَعَونِ الله وَ تَوفیقِهِ؛[7]
حق مادرت این است که بدانی او تو را چنان در رحم خویش نگهداشته و پرورش داده که کس دیگری را بدان گونه برنگیرد، و از میوه دل خود تو را چنان تغذیه نموده که هیچ کس دیگری را آنگونه غذا ندهد و به راستی تو را با گوش و چشم و دست و پا و پوست و تمام اعضا و جوارحش با خوشرویی و دلشادی نگهداری کرده و هر ناگواری و درد و سختی و نگرانی دوران بارداری را تحمّل کرده، چنانکه دستِ تجاوز آفات و بلا را از تو دور ساخته و تو را بر زمین نهاده و خشنود بوده است که تو سیر باشی و او خودش گرسنه مانَد، و تو لباس بر تن داشته باشی و او برهنه باشد و تو را سیراب سازد و خودش تشنه ماند و تو را در سایه قرار دهد و خودش زیر آفتاب بسر برد، و با بیچارگی خود تو را نعمت دهد، و با بیخوابی خود به تو لذّت خواب را چشاند، و شکمش ظرف وجودِ تو بوده و دامنش پرورشگاه تو و پستانش چشمه نوش تو و جانش نگهدارت بوده است. سرد و گرم دنیا را برای تو و به خاطر تو چشیده است، پس برای قدرشناسی از اینهمه ایثار و از خودگذشتگی او را سپاسگزار باش و جز با یاری و توفیق خداوند نخواهی توانست این همه را قدردانی کنی.
[1] . سوره اسراء، آیه 23.
[2] . الکافی، 2/159/5؛ منتخب میزان الحکمة: 614.
[3] . کنزالعمال، ج15، ص569، ح42208.
[4] . الترغیب و التزهیب: 3/322/30؛ منتخب میزان الحکمة: 614.
[5] . کنزالعمال، ج16، ص470.
[6] . نهجالفصاحه، ص165.
[7] . تحفالعقول، ص263.