اندیشه بنان

سخن

)وَ قُولوا قَولاً سَدیداً([1]

… و سخنی استوار گویید.

پیامبر گرامی 6:

خَیرُ الکَلام مَا دَلَّ وَ جَلَّ وَ قَلَّ وَ لَمْ یُمِلَّ؛[2]

بهترین سخن، آن است که قابل فهم و روشن و کوتاه باشد و خستگی نیاورد.

إنَّ لِسَانَ المُؤْمِنِ وَرَاءَ قَلْبِهِ فَإذَا اَرَادَ أنْ یَتَکَلَّمَ بِشَيءٍ یُدَبِّرُهُ بِقَلْبِهِ ثُمَّ اَمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ إِنَّ لِسَانَ الْمُنَافِقِ أمَامَ قَلْبِهِ فَإذَا هَمَّ بِالشَّيءِ أمْضَاهُ بِلِسَانِهِ وَ لَمْ یَتَدَبَّرْهُ بِقَلْبِه؛[3]

زبان مؤمن در پس دل اوست، هر گاه بخواهد سخن بگوید درباره آن می‌اندیشد و سپس آن را می‌گوید اما زبان منافق جلوی دل اوست هر گاه قصد سخن کند آن را به زبان می‌آورد و درباره آن نمی‌اندیشد.

امام علی7:

الکَلامُ کالدَّواءِ قَلیلُهُ یَنفَعُ وَ کَثیرُهُ یُهلِکُ؛[4]

سخن چون دواست، اندکش سودمند و زیادش کشنده است.

إیّاکَ وَ ما یَستَهجِنُ مِنَ الکَلامِ فَإنَّهُ یَحبِسُ عَلَیکَ اللِّئامَ وَ یُنَفِّرُ عَنک الکِرامَ؛[5]

از به زبان آوردن سخنان زشت برحذر باش. زیرا فرومایگان را گرد تو جمع می‌کند و گرانمایگان را از تو فراری می‌دهد.

امام حسین7:

لاتَقولَنَّ فی اَخیکَ المُؤمِنِ إذا تَواری عَنکَ إلاّ ما تُحِبَّ أن یَقولَ فیکَ إذا تَوارَیتَ عَنهُ؛[6]

وقتی که برادر دینی‌ات از تو جدا شد، سخنی پشت سر او نگو، مگر این‌که دوست داری او در پشت سر تو آن را بگوید.

امام باقر7:

قولوا لِلنّاسِ اَحسنَ ما تُحِبُّونَ أن یُقالَ لَکم؛[7]

بهترین چیزی را که دوست دارید درباره شما بگویند، درباره مردم بگویید.

خُذُوا الکَلِمَةَ الطَّیبَةَ مِمَّن قالَها و إن لَم یعمَل بِها؛[8]

سخن طیب و پاکیزه را از هر که گفت بگیرید، اگرچه او خود، بدان عمل نکند.

في قَوله «قُولُوا لِلنّاسِ حُسنا» قال: قُولوا لِلنّاس أحسَنَ مَا تُحِبّونَ أن یُقالَ لَکُم، فَإنَّ الله عَزَّ وَ جلَّ یُبغِضُ اللّعّانَ السَّبّابَ الطَّعّانَ عَلَيَ المُؤمِنین، اَلفاحِشَ المُتَفَّحِشَ السّائِلَ المُلحِفَ، وَ یُحِبَّ الحَيّي الحَلیمَ العفیفَ المُتعَفِّفَ؛[9]

درباره این گفته خداوند که «با مردم به زبان خوش سخن بگویید» فرمود: بهترین سخنی که دوست دارید مردم به شما بگویند، به آنها بگویید، چرا که خداوند، لعنت کننده، دشنام دهنده، زخم زبان زن بر مؤمنان، زشت گفتار، بدزبان و گدای سمج را دشمن می‌دارد و با حیا و بردبار و عفیفِ پارسا را دوست دارد.

امام صادق7:

أصْدَقُ الْقَوْلِ وَ أبْلَغُ الْمَوْعِظَةِ وَ أحْسَنُ الْقَصَصِ کِتَابُ الله؛[10]

راست‌ترین سخن و رساترین پند و بهترین داستان، کتاب خداست.

[1] . سوره بقره، آیه 83.

[2] . انوارالعلویه، ص489.

[3] . تنبیه الخواهر، ج1، ص106، حدیث 12.

[4] . غررالحکم، ح4081، ص211.

[5] . غررالحکم، ح4174، ص214.

[6] . بحارالانوار، ج78، ص127.

[7] . بحارالانوار، ج65، ص152.

[8] . تحف العقول، ص391.

[9] . امالی صدوق، ص326.

[10] . من لایحضره الفقیه، ج4، ص402، ح5868.