جوان وجوانی
ویژگیهای جوانی؟
ما نسبت به جوان چه وظیفه یی داریم ؟
جوان نسبت به خود چه وظیفه یی دارد؟
ویژگیهای جوانی
چندویژگی جوان در روایات:
- اهل شتاب به کار خوب واهل بهبود بخشی به امور
- دارای قلب آماده برای پذیرش هر مطلبی
- دارای دل رقیق ونرم
- ودیعه دار دانش
- بزرگان آینده
- جایگزین سالمندان درآینده
- نوگرا
- جوان حامی پیامبر(ص)
- حامی امام زمان (عج)
- جوانی سرمایه مورد سئوال
- اهل شتاب به کار خوب واهل بهبود بخشی به امور
امام صادق علیه السلام:
عَلَیکَ بِالأَحداثِ ” فَإِنَّهُم أسرَعُ إلى کُلِّ خَیرٍ ”
نوجوانان را دریاب، زیرا که آنان سریع تر به کارهاى خیر روى مى آورند.
(کافى، ج ۸، ص ۹۳، ح ۶۶)
- دارای قلب آماده برای پذیرش هر مطلبی
امام على (ع) در وصیت به امام مجتبی (ع):
اِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ کَالاَْرضِ الخالیَةِ ما اُلْقِىَ فیها مِنْ شَىْءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرتُکَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ یَشْتَغِلَ لُبُّکَ ؛
دل نوجوان، مانند زمین خالی و کشت ناشده است .آنچه در آن افکنده شود، مى پذیرد . از این رو، پیش از آن که دلت سخت گردد و خِرَدَت سرگرم شود، به تربیت تو همت گماشتم . (نهج البلاغة، از نامه ۳۱)
- دارای دل رقیق ونرم
پیامبراعظم (ص):
اوصیکُمْ بِالشُّبّانِ خَیْرا ” فَاِنَّهُمْ اَرَقُّ اَفـْئِدَةً. ”
شما را به نیکى با جوانان سفارش مى کنم، چرا که آنان، دل هاى رقیق ترى دارند.
(سفینة البحار، ج ۲، ص ۱۷۶)
- ودیعه دار دانش
امام باقر (ع)
کانَ اَبى زَیْنُ الْعابِدینَ علیه السلام اِذا نَظَرَ اِلَى الشَّبابِ الَّذینَ یَطْـلُبونَ الْعِلْمَ اَدْناهُمْ اِلَیْهِ وَ قالَ: مَرحَبا بِکُمْ اَنْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ وَ یُوشِکُ اِذْ اَنْتُمْ صِغارُ قَوْمٍ اَنْ تَـکونوا کِبارَ آخَرینَ ؛
پدرم [امام] زین العابدین علیه السلام، هر گاه به جوانانى که دانش مى اندوختند، مى نگریست، آنان را به خود نزدیک مى کرد و مى فرمود: آفرین بر شما که امانت دارهاى دانشید و به زودى شما کم سالان جامعه، بزرگان جامعه اى دیگر مى شوید .(الدرالنظیم فى مناقب الائمه اللهامیم، ص ۵۸۷)
- بزرگان آینده
امام سجاد (ع) خطاب به دانشجویان:
مَرحَبا بِکُمْ اَنْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ ” وَ یوشِکُ اِذْ اَنْتُمْ صِغارُ قَوْمٍ اَنْ تَـکونوا کِبارَ آخَرینَ ”
آفرین بر شما که امانت دار هاى دانشید و به زودى شما کم سالان جامعه، بزرگان جامعه اى دیگر مى شوید . (الدرالنظیم فى مناقب الائمه اللهامیم، ص ۵۸۷)
- جایگزین سالمندان درآینده
پیامبر(ص) :
اَوْسِعُوا لِلشَّبابِ فِى الْمَجْلِسِ وَ اَفْهِموهُمُ الْحَدیثَ ” فَاِنَّهُمُ الْخُلُوفُ ” وَ اَهْلُ الْحَدیثِ؛
براى جوانان در مجالس جاى باز کنید، و امور نو و جدید را به آنان تفهیم کنید، چراکه این گروه جایگزین شما و درگیر مسائل جدید خواهند شد. ( الفردوس، ج ۱، ص ۹۸، ح ۳۲۰)
- نوگرا
پیامبر(ص) در وصف جوانان :
… فَاِنَّهُمُ الْخُلوفُ ” وَ اَهْلُ الْحَدیثِ ”
… پس آنان جایگزین شما یند وآنان اهل تجدد و نوگرایی اند.
( الفردوس، ج ۱، ص ۹۸، ح ۳۲۰)
- جوان حامی پیامبر(ص)
پیامبراعظم (ص):
اِنَّ اللّهَ بَعَثَنى بَشیرا وَ نَذیرا فَحالَـفَنِى الشُّبّانُ وَ خالَفَنِى الشُّیوخُ ” ثُمَّ قَرَاَ «فَطالَ عَلَیْهِمُ الاَْمَدُ فَقَسَتْ قُلوبُهُمْ» (حدید: 16)
، به راستى که خداوند، مرا بشارت دهنده و هشدار دهنده برانگیخت، جوانان با من هم پیمان شدند و پیران با من به مخالفت برخاستند. آنگاه این آیه را خواندند: «و عمر آنان به درازا کشید و دل هایشان سخت گردید». (سفینة البحار، ج ۲، ص ۱۷۶)
- حامی امام زمان (عج)
امام على علیه السلام:
اَصْحابُ الْمَهْدىِّ شَبابٌ لا کُهولٌ فیهِم اِلاّ مِثْلَ کُحْلِ الْعَیْنِ وَ الْمِلحِ فِى الزّادِ وَ اَقَلُّ الزّادِ الْمِلْحُ؛
یاران مهدى(عج) جوان اند و کهن سالان در میان آنان کم اند، مانند سُرمه در چشم ونمک در زاد و توشه، که کمترین قسمت توشه، نمک است . (الغیبة طوسى، ص ۴۷۶، ح ۵۰۱)
- جوانی سرمایه مورد سئوال
پیامبر (ص) :
لا تَزولُ قَدَما عَبْدٍ یَوْمَ الْقیامَةِ حَتّى یُسْاَلَ عَنْ اَرْبَعٍ عَنْ عُمُرِهِ فیما اَفْناهُ ” وَ عَنْ شَبابِهِ فیما اَبْلاهُ ” وَ عَنْ مالِهِ مِنْ اَیْنَ اَکْتَسَبَهُ وَ فیما اَنْفَقَهُ وَ عَنْ حُبِّنا اَهْلَ الْبَیْتِ ؛
انسان، در روز قیامت، قدم از قدم برنمى دارد، مگر آن که از چهار چیز پرسیده مى شود: از عمرش که چگونه گذرانده است، از جوانى اش که چگونه سپرى کرده، از ثروتش که از کجا به دست آورده و چگونه خرج کرده است و از دوستى ما اهل بیت .
(خصال، ص ۲۵۳، ح ۱۲۵)
وظیفه ما نسبت به جوان
چند وظیفه از روایات نسبت به جوان به دست می آید:
- توجه ویژه به جوان و واگذاری مسئولیت به آنها
- آموختن ادب وآئین رفتاری
- رفتار نیک
- تشویق به علم وهر کار نیکی
- جای نیک سپردن
- ارزوی هلاکت جوان نشود.
- مسئولیت دادن به جوان
- تنبه جوان با تدبیر
- زودتر از دیگران به تعلیم جوان به پردازید
- مشورت با جوانان قبل از پیران
- توجه ویژه به جوان و واگذاری مسئولیت به آنها
امام صادق علیه السلام:
عَلَیکَ بِالأَحداثِ ” فَإِنَّهُم أسرَعُ إلى کُلِّ خَیرٍ ”
جوانان را دریاب، زیرا که آنان سریع تر به کارهاى خیر روى مى آورند.
(کافى، ج ۸، ص ۹۳، ح ۶۶)
ودر سخن دیگر فرمود:
بادِرُوا اَحداثَکُم بِالحَدیثِ قَبلَ اَن تَسبِقَکُم اِلَیهِمُ المُرجِئَهُ . پیش از آنکه گروه مرجئه ودستهای منحرف جوانان را منحرف کنند شما به سمت جوانان برویدوبه تربیت وتعلیم آنها به پردازید.
( تهذيب الأحكام : ج 8 ص 111 ح 381 )
- آموختن ادب وآئین رفتاری
امام على (ع) در وصیت به امام مجتبی (ع):
اِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ کَالاَْرضِ الخالیَةِ ما اُلْقِىَ فیها مِنْ شَىْءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرتُکَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ یَشْتَغِلَ لُبُّکَ ؛
دل نوجوان، مانند زمین خالی و کشت ناشده است .آنچه در آن افکنده شود، مى پذیرد . از این رو، پیش از آن که دلت سخت گردد و خِرَدَت سرگرم شود، به تربیت تو همت گماشتم . (نهج البلاغة، از نامه ۳۱)
3- رفتار نیک
پیامبراعظم (ص):
” اوصیکُمْ بِالشُّبّانِ خَیْرا ”
شما را به نیکى با جوانان ورفتار خوب با آنان سفارش مى کنم. (سفینة البحار، ج ۲، ص ۱۷۶)
4– تشویق به علم وهر کار نیکی
امام سجاد(ع) خطاب به جوانان دانشجو فرمود:
مَرحَبا بِکُمْ اَنْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ .
آفرین بر شما که امانت دارهاى دانش هستید . (الدرالنظیم فى مناقب الائمه اللهامیم، ص ۵۸۷)
5- عدم الزام به اداب زمان خود
امام على علیه السلام:
لا تَقْسِروا اَوْلادَکُمْ عَلى آدابِکُم، فَاِنَّهُمْ مَخْلوقونَ لِزَمانٍ غَیْرِ زَمانِکُم؛
آداب و رسوم خود را به فرزندانتان تحمیل نکنید، زیرا آنان براى زمانى غیر از زمان شما آفریده شده اند . (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج۲۰،ص۲۶۷، ح۱۰۲)
- جای نیک سپردن
پیامبراکرم (ص) در جواب سئوال حق فرزند فرمود:
تُحَسِّنُ اسمَهُ و أدَبَهُ ، و تَضَعُهُ مَوضِعا حَسَنا .[بحار الأنوار : 74/85/99.]
نام نيكو بر او بگذارى و خوب تربيتش كنى و درجای خوب وشایسته بگذاری.
- ارزوی هلاکت جوان نشود.
پیامبر (ص) :
لا تَمَنَّوا هَلاکَ شَبابِکُمْ وَ اِنْ کانَ فیهِمْ غَرامٌ، فَاِنَّهُمْ عَلى ما کانَ فیهِمْ عَلى خِلالٍ، اِمّا اَنْ یَتوبوا فَیَـتوبَ اللّهُ عَلَیْهِم، وَ اِمّا اَنْ تُردیَهُمُ الآْفاتُ، اِمّا عَدُوّا فَیُقاتِلوهُ، وَ اِمّا حَریقا فَیُطْفِئوهُ وَ اِمّا ماءً فَیَسُدُّوهُ ؛
نابودى جوانانتان را آرزو نکنید، گرچه بدى هاى بسیار در آنان باشد، زیرا آنان با آن بدى ها چند دسته اند: یا توبه مى کنند و خداوند هم توبه آنان را مى پذیرد و یا این که آفت ها، آنان را از پاى درمى آورد و یا با دشمنى مى جنگند، یا آتش سوزى را، خاموش مى نمایند و یا سیلى را سد مى کنند. (حلیة الأولیاء، ج ۵، ص ۱۱۹)
- مسئولیت دادن به جوان
پیامبر (ص)
وَلّى رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله عَتّابَ بْنَ اَسیدٍ وَ عُمُرُهُ اِحدى وَ عِشْرونَ سَنَةً اَمْرَ مَکَّةَ وَ اَمَرَهُ صلی الله علیه و آله اَنْ یُصَلّى بِالنّاسِ وَ هُوَ اَوَّلُ اَمیرٍ صَلّى بِمَکَّةَ بَعْدَ الْفَتْحِ جَماعَةً . ثَمّ اِلْتَفَتْ صلی الله علیه و آله لَهُ قائلاً: یا عَتّابُ! تَدْرى عَلى مَنْ اِسْتَعَمَلْتُکَ؟! اِسْتَعْمَلْتُکَ عَلى اَهْلِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، ولَو اَعْلَمُ لَهُمْ خَیْرا مِنْکَ اِسْتَعْمَلْتُهُ عَلَیْهِم . وَ کَـتَبَ اِلى اَهْلِ مَکَّةَ: لا یَحْتَجَّ مُحْتَجُّ مِنْکُمْ فى مُخالَـفَتِهِ بِصِغَرِ سِنِّهِ فَلَیْسَ الاَْکبَرُ هُوَ الاَْفْضَلَ، بَلِ الاَْفْضَلُ هُوَ الاَْکْبَر.
رسول خدا صلی الله علیه و آله، عتّاب بن اَسید را ـ که جوانى ۲۱ ساله بود، به فرماندارى مکّه منصوب کردند و به او فرمان دادند که امامتِ جماعت [و جمعه] مردم را نیز به عهده بگیرد و او نخستین فرماندار بعد از فتح مکه بود که در این شهر، نماز جماعت [و جمعه ]برگزار کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله، سپس به او رو کردند و فرمودند: اى عَتّاب! مى دانى تو را بر چه کسانى فرماندار کرده ام؟ تو را بر مردم شهر خداى عزّوجلّ فرماندار کرده ام و البته اگر کسى بهتر از تو سراغ داشتم، او را فرماندار آنان قرار مى دادم. آن حضرت، سپس به اهل مکّه نوشتند: مبادا کسى در نافرمانى از او، به کم سِن بودنش استدلال کند، چرا که بزرگ تر، شایسته تر نیست، بلکه شایسته تر، بزرگ تر است (بحار الأنوار، ج ۲۱، ص ۱۲۳، ح ۲۰)
چند نکته :
- توجیه شرایط محل ماموریت ومنطقه مسئولیت برای کسی که سمت به او واگذار می شود.
- شایسته گی ولیاقت ملاک انتصاب است نه سن وچیزهای دیگر.
- اگر شایسته تر وجود داشت نباید حتی دنبال شایسته بود.
- اینگونه نیست که اکبر افضل باشد بل به عکس آنکه افضل است اکبر است
- تنبیه جوان با تدبیر
امام على علیه السلام:
اِذا عاتَبْتَ الْحَدَثَ فَاتْرُک لَهُ مَوْضِعا مِنْ ذَنْبِهِ لِئَلاّ یَحْمِلَهُ الاِْخراجُ عَلَى الْمُکابَرَةِ ؛
هرگاه جوان را توبیخ کردى، برخى خطاهاى او را نادیده بگیر، تا توبیخ تو، او را به مقابله وادار نسازد. (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۳، ح ۸۱۹)
- زودتر از دیگران به تعلیم جوان به پردازید
امام صادق علیه السلام:
بادِروا اَحْداثَکُمْ بِالْحَدیثِ قَبْلَ اَنْ تَسْبِقَکُمْ اِلَیْهِمُ الْمُرْجِئَةُ ؛
به آموختن حدیث (معارف دینى) به جوانانتان، پیش از آن که منحرفین آنان راگمراه سازند، اقدام نمایید. (تهذیب الأحکام، ج ۸، ص ۱۱۱، ح ۳۸۱)
- مشورت با جوانان قبل از پیران
امام على علیه السلام:
اِذَ ا احْتَجْتَ اِلَى الْمَشْوَرَةِ فى اَمْرٍ قَدْ طَرَاَ عَلَیْکَ فَاسْتَبْدِهِ بِبِدایَةِ الشُّبّانِ، فَاِنَّهُمْ اَحَدُّ اَذْهانا وَ اَسْرَعُ حَدْسا، ثُمَّ رُدَّهُ بَعْدَ ذالِکَ اِلى رَاْىِ الْکُهولِ وَ الشُیوخِ لِیَسْتَعْقِبوهُ وَ یُحْسِنُوا الاِْخْتیارَ لَهُ، فَاِنَّ تَجْرِبَتَهُمْ اَکْثَرُ ؛
هرگاه به مشورت نیازمند شدى، نخست به جوانان مراجعه نما، زیرا آنان ذهنى تیزتر وحدسى سریع تر دارند . سپس (نتیجه) آن را به نظر میان سالان و پیران برسان تا پیگیرى نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، چرا که تجربه آنان بیشتر است.
(شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۷، ح ۸۶۶)
وظیفه جوان
وظیفه جوان نسبت به خودش در روایات:
- آموزش وفراگیری دانش
- اولویت جوان در یادگیری
- بهره گیری از جوانی
- رعایت ادب
- گرفتن رفیق صالح
- جوان ایدآل در نزد خداوند:
ایمان به مقدرات الهی
رضایت به واجبات الهی
قناعت به رزق الهی
ترک شهوت بخاطر خدا
- ازدواج
- پرهیز از مستی جوانی
- خوش اخلاقی
- کار برای گذران زندگی
- دانشمند یا دانشجو
- تلاوت قرآن در جوانی
- جدال وگفتگو
- قدر جوانی را پیرمی داند
- بزرگسالانه زیستن
- عبادت و بندگی در جوانی
- توبه وتوجه به خدا
- پاکدامنی
- پرسش از جوانی در قیامت
- بهره گیری از جوانی برای ایام پیری
- آموزش وفراگیری دانش
پیامبر (ص) :
مَنْ تَعَلَّمَ فى شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْوَشْمِ فِى الْحَجَرِ، وَ مَن تَعَلَّمَ وَ هُوَ کَبیرٌ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْکِتابِ عَلى وَجْهِ الْماءِ ؛
هر کس در جوانى اش بیاموزد، آموخته اش مانند نقش بر سنگ است، و هر کس در بزرگ سالى بیاموزد، مانند نوشتن بر روى آب است .(نوادر راوندى، ص ۱۳۲، ح ۱۶۹)
- اولویت جوان در یادگیری
امام على (ع) :
اَوْلَى الاَْشْیاءِ اَنْ یَتَعَلَّمَهَا الاَْحْداثُ، الاَْشْیاءُ الَّتى اِذا صاروا رِجالاً اِحْتاجُوا اِلَیْها؛
شایسته ترین چیزهایى که جوانان باید آنها را بیاموزند، چیزهایى هستند که در بزرگسالى به آنها نیاز دارند. (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۳، ح ۸۱۷)
- بهره گیری از جوانی
پیامبر (ص) :
یا عَلىُّ بادِر بِاَرْبَعٍ قَبْلَ اَرْبَعٍ: ” شَبابِکَ قَبْلَ هَرَمِکَ ” ، وَ صِحَّتِکَ قَبْلَ سُقْمِکَ، وَ غِناکَ قَبْلَ فَقْرِکَ، وَ حَیاتِکَ قَبْلَ مَوْتِکَ ؛
اى على! چهار چیز را پیش از چهار چیز دریاب: جوانى ات را پیش از پیرى؛ وسلامتى ات را پیش از بیمارى؛ و ثروتت را پیش از فقر، و زندگى ات را پیش از مرگ .
(من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۳۵۷،ح۵۷۶۲)
امام على (علیه السلام) : پیرامون آیه ” وَ لاَ تَنسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا ” فرمود : لا تَنْسَ صِحَّتَکَ وَ قُوَّتَکَ وَ فَراغَکَ وَ شَبابَکَ وَ نَشاطَکَ اَنْ تَطْلُبَ بِهَا الآْخِرَةَ ؛
درباره آیه : ” سهم خود را از دنیا فراموش مکن” فرمو.د: [یعنى] سلامتى، توانایى، فرصت جوانى و شادابى ات را فراموش مکن، تا با آنها، آخرت را به دست آورى .
( قصص، آیه ۷۷ ؛ امالى صدوق، ص ۲۹۹،ح ۳۳۶)
- رعایت ادب
امام على (ع):
یا مَعْشَرَ الْفِتْیانِ، حَصِّنوا اَعْراضَکُمْ بِالاَْدَبِ وَ دینَـکُمْ بِالْعِلْمِ؛
اى جوانان! آبرویتان را با ادب و دینتان را با دانش حفظ کنید.
(تاریخ یعقوبى، ج ۲، ص ۲۱۰)
- گرفتن رفیق صالح
لقمان حکیم (ع):
یا بُنَىَّ لاتَعْدُ بَعْدَ تَقْوَى اللّهِ مِنْ اَنْ تَتَّخِذَ صاحِبا صالِحا؛
فرزندم! بعد از تقواى الهى، از گرفتن دوستِ شایسته نگذر.
(الاخوان، ص ۱۱۰، ح ۲۵)
پیامبر (ص) : مَنْ اَرادَ اللّهُ بِهِ خَیْرا رَزَقَهُ اللّهُ خَلیلاً صالِحا؛
هر کس که خداوند براى او خیر بخواهد، دوستى شایسته نصیب وى خواهد نمود.
(نهج الفصاحه، ح ۳۰۶۴)
- جوان ایدآل در نزد خداوند:
ایمان به مقدرات الهی
رضایت به واجبات الهی
قناعت به رزق الهی
ترک شهوت بخاطر خدا
پیامبر(ص) :
یَقولُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: اَلشّابُّ الْمُؤمِنُ بِقَدَرى، الرّاضِى بِکِتابِى، اَلْقانِعُ بِرِزْقِى، اَلتّارِکُ لِشَهْوَتِهِ مِنْ اَجلِى، هُوَ عِنْدى کَـبَعْضِ مَلائِکَتى ؛
خداوند عزّوجلّ مى فرماید: جوان معتقد به قضا و قدرم، خشنود به آنچه برایش مقدر کرده ام، قانع به روزى ام و رها کننده هوا و هوس به خاطر من، در نزد من مانند یکى از فرشتگان من است.
(کنز العمّال، ح ۴۳۱۰۷)
- ازدواج
پیامبراکرم(ص):
ما مِنْ شابٍ تَزَوَّجَ فى حَداثَةِ سِنِّهِ اِلاّ عَجَّ شَیْطانُهُ: یا وَیْلَهُ، یا وَیْلَهُ! عَصَمَ مِنّى ثُلُـثَى دینِهِ، فَلْیَتَّقِ اللّهَ الْعَبدُ فِى الثُّـلُثِ الْباقى ؛
هر جوانى که در سن کم ازدواج کند، شیطان فریاد بر مى آورد که: واى برمن، واى برمن! دو سوم دینش را از دستبرد من، مصون نگه داشت . پس بنده باید براى حفظ یک سومِ باقى مانده دینش، تقواى الهى پیشه سازد .(نوادر راوندى، ص ۱۱۲)
ودر سخنی دیگر فرمود:
یا مَعْشَرَ الشَّبابِ عَلَیْکُم بِالْباهِ فَاِنْ لَمْ تَسْتَطیعوهُ فَعَلَیْـکُمْ بِالصّیامِ فَاِنَّهُ وِجاؤُهُ ؛
اى گروه جوانان! ازدواج کنید . اگر نمى توانید، روزه بگیرید، که روزه مهارِ شهوت است .
(کافى، ج ۴، ص ۱۸۰، ح ۲)
- پرهیز از مستی جوانی
امام على (ع):
یَنْبَغى لِلْعاقِلِ اَنْ یَحْتَرِسَ مِنْ سُکْرِ الْمالِ وَ سُکْرِ الْقُدْرَةِ، وَ سُکْرِ الْعِلْمِ،وَ سُکْرِ الْمَدْحِ وَ ” سُکْرِ الشَّبابِ ” ، فَاِنَّ لِکُلِّ ذالِکَ ریاحا خَبیثَةً تَسْلُبُ الْعَقْلَ وَ تَسْتَخِفُّ الْوَقارَ ؛
سزاوار است که عاقل، از مستى ثروت، قدرت، دانش، ستایش و مستى جوانى بپرهیزد، چرا که هر یک را بادهاى پلیدى است که عقل را نابود مى کند و وقار و هیبت را کم مى نماید .
(غرر الحکم، ح ۱۰۹۴۸)
- خوش اخلاقی
امام صادق (ع):
اِعْلَم اَنَّ الشّابَّ الْحَسَنَ الْخُلُقِ مِفْتاحٌ لِلْخَیْرِ، مِغْلاقٌ لِلشَّرِّ، وَ اِنَّ الشّابَّ الشَّحیحَ الْخُلُقِ مِغْلاقٌ لِلْخَیْرِ مِفْتاحٌ لِلشَّرِّ ؛
بِدان که جوانِ خوش اخلاق، کلید خوبى ها و قفل بدى هاست و جوانِ بد اخلاق، قفل خوبى ها و کلید بدى هاست .(امالى طوسى، ص ۳۰۲، ح ۵۹۸)
- کار برای گذران زندگی
پیامبراکرم(ص)
کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِساً مَعَ اَصْحابِهِ ذاتَ یَوْمٍ فَنَظَر اِلى شابٍّ ذى جَلَدٍ وَ قُوَّةٍ قَدْ بَکَّرَ یَسْعى فَقالوا: وَیْحَ هذا لَوْ کانَ شَبابُهُ وَ جَلَدُهُ فی سَبیلِ اللّهِ تَعالى؟ فَقالَ (صلی الله علیه و آله) : لا تَقولوا هذا، فَاِنَّهُ اِنْ کانَ یَسْعى عَلى نَفْسِهِ لِیَکُفَّها عَنِ الْمَسْاَلَة وَ یُغْنیَها عَنِ النّاسِ فَهُوَ سَبیلِ اللّهِ، وَ اِنْ کانَ یَسْعى عَلى اَبَوَیْنِ ضَعیفَیْنِ اَوْ ذُرّیَّةٍ ضِعافٍ لِیُغْنیَهُمْ وَ یَـکْفیَهُمْ فَهُوَ فى سَبیلِ اللّه، ِ و اِنْ کانَ یَسْعى تَفاخُراً وَتَـکاثُراً فَهُوَ فى سَبیلِ الشَّیطانِ ؛
روزى پیامبر صلی الله علیه و آله، در میان یاران خود نشسته بودند . چشمشان به جوانى چالاک ونیرومند افتاد که از صبحگاهان، تلاش مى کرد . یاران گفتند: واى بر او! چه مى شد اگر جوانى و چالاکى اش در راه خدا بود؟
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: چنین نگویید. اگر او براى خود تلاش مى کند تا از مردم بى نیاز شود و نزد آنان دست دراز نکند، در راه خدا کار مى کند. اگر براى پدر و مادر ناتوان و یا فرزندان ناتوان خویش تلاش مى کند، تا آنان را بى نیاز و زندگى شان را اداره کند، کار او در راه خداست، ولى اگر براى ثروت اندوزى و فخر فروشى تلاش مى کند، کار او در راه شیطان است . (المحجّة البیضاء، ج ۳، ص ۱۴۰)
- دانشمند یا دانشجو
امام صادق (ع):
لَسْتُ اُحِبُّ اَنْ اَرَى الشّابَّ مِنْـکُمْ اِلاّ غادیاً فى حالَیْنِ: اِمّا عالِماً اَوْ مُتَعَلِّما، فَاِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَرَّطَ، فَاِنْ فَرَّطَ ضَیَّعَ، وَ اِنْ ضَیَّعَ اَثِمَ، وَ اِنْ اَثِمَ سَـکَنَ النّارَ وَ الَّذى بَعَثَ مُحَمَّدا بِالْحَقِّ ؛
دوست ندارم جوانانِ شما را جز در دو حالت ببینم: دانشمند یا دانش اندوز. اگر جوانى چنین نکند، کوتاهى کرده و اگر کوتاهى کرد، تباه ساخته و اگر تباه ساخت، گناه کرده است و اگر گناه کند، سوگند به آن کس که محمّد صلی الله علیه و آله را به حق برانگیخت، دوزخ نشین خواهد شد.
(امالى طوسى، ص ۳۰۳، ح ۶۰۴)
- تلاوت قرآن در جوانی
امام صادق (ع):
مَنْ قَرَاَ الْقُرآنَ وَ هُوَ شابٌّ مُؤمِنٌ اِخْتَلَطَ الْقُرآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِهِ وَ جَعَلَهُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ مَعَ الْسَّفَرَةِ الْکِرامِ الْبَرَرَةِ، وَ کانَ الْقُرآنُ حَجیزا عَنْهُ یَوْمَ الْقیامَةِ ؛
هر جوان مؤمنى که در جوانى قرآن تلاوت کند، قرآن با گوشت و خونش مى آمیزد و خداوند عزّوجلّ او را با فرشتگان بزرگوار و نیک قرار مى دهد و قرآن نگهبان او در روز قیامت، خواهد بود (کافى، ج ۲، ص ۶۰۳، ح ۴)
- جدال وگفتگو
امام على (ع) :
مُرُوا الاَحْداثَ بِالْمِراءِ وَ الْجِدالِ وَ الْـکُهولَ بِالْفِکَرِ وَ الشُّیوخَ بِالصَّمْتِ ؛
جوانان را به مباحثه و مناظره، و میان سالان را به اندیشیدن، و پیران را به سکوت،فرمان دهید . (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۲۸۵، ح ۲۶۰)
- قدر جوانی را پیرمی داند
امام على (ع) :
اَرْبَعَةُ اَشْیاءَ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَرْبَعَةٌ: ” اَلشَّبابُ لا یَعْرِفُ قَدْرَهُ اِلاَّ الشُّیوخُ ” وَالْعافیَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَهْلُ الْبَلاءِ وَ الصِّحَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَرضى وَ الْحَیاةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَوْتى ؛
ارزش چهار چیز را جز چهار گروه نمى شناسند: جوانى را جز پیران، آسایش را جزگرفتاران، سلامتى را جز بیماران و زندگى را جز مردگان . (مواعظ العددیّه، ص ۲۷۵)
- بزرگسالانه زیستن
پیامبراکرم(ص) :
خَیْرُ شَبابِکُمْ مَنْ تَزَیّا بِزِىِّ کُهولِکُمْ وَ شَرُّ کُهولِکُمْ مَنْ تَزَیّا بِزِىِّ شَبابِکُمْ ؛
بهترین جوانانِ شما آنان اند که خود را به سبک بزرگسالان ارائه دهند و بدترین بزرگسالان، کسانى اند که خود را شبیه جوانان کنند .(اِرشاد القلوب، ص ۴۱)
- عبادت و بندگی در جوانی
پیامبراکرم(ص) :
مَنْ اَحْسَنَ عِبادَةَ اللّهِ فى شَبیبَتِهِ، لَقّاهُ اللّهُ الْحِکمَةَ عِنْدَ شَیْبَتِهِ، قالَ اللّهُ تَعالى: «وَ لَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهُ وَاسْتَوى آتَیْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً ثُمَّ قالَ تَعالى: «وَ کَذالِکَ نَجْزِى الْمُحْسِنینَ» ؛
هر کس که در جوانى خوب بندگى خدا کند، خداوند در پیرى به او حکمت مى آموزد .خداى متعال مى فرماید: «و چون به رشد و کمال خویش رسید، به او حکمت و دانش عطا کردیم» و در ادامه آیه مى فرماید: «و نیکوکاران را چنین پاداش مى دهیم» . (قصص، آیه ۱۴؛ أعلام الدین، ص ۲۹۶)
- توبه وتوجه به خدا
پیامبراکرم(ص) :
التَّوبَةُ حَسَنٌ وَ لکِنْ فِى الشَّبابِ اَحْسَنُ ؛
توبه وتوجه به خدا نیکواست، ولى در جوانی نیکوتر . (کنز العمّال، ح ۴۳۵۴۲)
- پاکدامنی
پیامبراکرم(ص) :
یا مَعْشَرَ شَبابِ قُرَیشٍ اِِحْفَظُوا فُرُوجَـکُم، اَلا مَنْ حَفِظَ فَرْجَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ؛
اى جوانان قریش! پاک دامنى پیشه کنید . بدانید هر کس خود را در برابر شهوت حفظ کند، بهشت از آنِ اوست . (المعجم الأوسط، ج ۷، ص ۶۱)
- پرسش از جوانی در قیامت
پیامبراکرم(ص) :
لا تَزولُ قَدَما عَبْدٍ یَوْمَ الْقیامَةِ حَتّى یُسْألَ عَنْ اَرْبَعٍ عَنْ عُمُرِهِ فیما اَفْناهُ وَ عَنْ شَبابِهِ فیما اَبْلاهُ وَ عَنْ مالِهِ مِنْ اَیْنَ اکْتَسَبَهُ وَ فیما اَنْفَقَهُ وَ عَنْ حُبِّنا اَهْلَ الْبَیْتِ ؛
انسان، در روز قیامت، قدم از قدم برنمى دارد، مگر آن که از چهار چیز پرسیده مى شود: از عمرش که چگونه گذرانده است، از جوانى اش که چگونه سپرى کرده، از ثروتش که از کجا به دست آورده و چگونه خرج کرده است و از دوستى ما اهل بیت.
(خصال، ص ۲۵۳، ح ۱۲۵)
- بهره گیری از جوانی برای ایام پیری
پیامبراکرم(ص) :
لِیَتَزَوَّدِ الْعَبْدُ مِنْ دُنْیاهُ لآِخِرَتِهِ، وَ مِنْ حَیاتِهِ لِمَوْتِهِ ” وَ مِنْ شَبابِهِ لِهَرَمِهِ ” ،فَاِنَّ الدُّنْیا خُلِقَتْ لَکُمْ وَ اَنْتُمْ خُلِقْتُمْ لِلآْخِرَةِ ؛
انسان باید براى آخرتش از دنیا، براى مرگش از زندگى و براى پیرى اش از جوانى،توشه برگیرد، چرا که دنیا براى شما آفریده شده و شما براى آخرت آفریده شده اید . (تنبیه الخواطر، ج ۱، ص ۱۳۱)
وظیفه جوان
