خانواده
)وَ کانَ یَأمُرُ اَهْلَهُ بِالصَّلَواةِ وَالزَّکَاةِ([1]
و خاندان خود را به نماز و زکات فرمان میداد.
پیامبر گرامی6:
خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لأهلِهِ وَ أنَا خَیرُکُم لأهلی ما أکرَمَ النِّساءَ إلاّ کَریمٌ وَلا أهانَهُنَّ إلاّ لَئیمٌ؛[2]
بهترین شما کسی است که برای خانوادهاش بهتر باشد، و من از همه شما برای خانوادهام بهترم، زنان را گرامی نمیدارد، مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمیکند مگر شخص پست و بیمقدار.
الرَّجُلُ رَاعٍ عَلَي أهْل بَیْتِهِ وَ هُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ فَالْمَرْأةُ عَلَي أهْل بَیْتِ بَعْلِهَا وَ وُلْدِهِ وَ هِیَ مَسْئولَةٌ عَنْهُم؛[3]
مرد، سرپرست خانواده است و درباره آنان از او سؤال میشود و زن، سرپرست خانه شوهرش و فرزندان اوست و درباره آنان از وی سؤال میشود.
خَیرُ الرّجالِ مِن اُمَّتیَ الَّذینَ لایَتَطاوَلُونَ عَلی أهلیهم وَ یَحِنُّونَ عَلَیهم وَلا یَظلِمُونَهُم؛[4]
بهترین مردان امّت من کسانی هستند که نسبت به خانواده خود خشن نباشند و اهانت نکنند و دلسوزشان باشند و به آنان ظلم نکنند.
یاعلی: خِدمَةُ العِیالِ کَفّارَةٌ لِلکَبائِر وَ تُطفی غَضَبَ الرَّبِّ، وَ مُهُورُ الحُور العین، وَ تَزیدُ فِي الحَسَناتِ وَالدَّرَجاتِ؛[5]
یا علی: خدمت به خانواده، کفاره گناهان کبیره و خاموش کننده خشم خداوند و مهریه حورالعین و زیاد کننده حسنات و درجات است.
إذا اَرادَ اللهُ بِاَهلِ بَیتٍ خَیرا فَقَّهَهُم فِی الدّینِ وَ وَقَّرَ صَغیرُهُم کَبیرَهُم؛[6]
هرگاه خداوند برای خانوادهای خیر بخواهد، آنان را در دین دانا میکند، و کوچکترها بزرگترهایشان را احترام مینمایند.
یاعلی: لایَخدِمُ العِیالَ إلاّ صِدّیقٌ أو شّهیدٌ أو رَجُلٌ یُریدُ اللهُ بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَالأخِرَةِ؛[7]
یا علی: به خانواده خود خدمت نمیکند مگر صدّیق یا شهید یا مردی که خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او میخواهد.
امام صادق7:
لاَ یَزَالُ المُؤْمِنُ یُورِثُ أهْلَ بَیْتِهِ الْعِلْمَ وَالْأدَبَ الصَّالِحَ حَتَّی یُدْخِلَهُمُ الْجَنَّةَ [جَمِیعاً]؛[8]
مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و ادب شایسته بهرهمند میسازد تا همه آنان را وارد بهشت کند.
فِی قَوْلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ «قُوا أنْفُسَکُمْ وَ أهْلِیکُمْ ناراً» (سوره تحریم، آیه6) کَیْفَ نَقِی أهْلَنَا: تَأْمُرُونَهُمْ [بِما یُحِبُّ الله] وَ تَنْهَوْنَهُم [عَمّا یَکرَهُ الله]؛[9]
خداوند میفرمایند: «خود و خانوادهتان را از آتش دوزخ حفظ کنید»، گفتند: چگونه خانوادهمان را از آتش دوزخ حفظ کنیم؟ فرمودند: {به آنچه خدا دوست دارد} امرشان کنید و {از آنچه خدا نمیپسندد} نهیشان نمائید.
إنَّ المَرءَ یَحتاجُ فِی مَنزِلَهِ وَ عِیالِهِ ألی ثَلاثِ خِلالٍ یَتَکَلَّفُها وَ إن لَم یَکُن فی طَبعِهِ ذلِکَ: مُعاشَرَةٌ جَمیلةٌ وَسَعَةٌ بِتَقدیرٍ وَ غَیرَةٌ بتَحَصُّنٍ؛[10]
مرد در خانه و نسبت به خانوادهاش نیازمند رعایت سه صفت است هر چند در طبیعت او نباشد: خوشرفتاری، گشادهدستی به اندازه و غیرتی همراه با خویشتنداری.
[1] . سوره مریم، آیه 55.
[2] . نهجالفصاحه، ص472، ح1520.
[3] . مجموعه ورام، ج۱، ص6.
[4] . مکارم الأخلاق، ص216.
[5] . جامع احادیث الشیعه (بروجردی)، ج22، ص306.
[6] . منابع، نهجالفصاحه، ص181، ح147.
[7] . جامعالاخبار (شعیری)، ص103 ـ بحارالانوار (ط ـ بیروت)، ج101، ص132.
[8] . مستدرک الوسایل و مستنبط المسایل، ج12، ص201، ح13881.
[9] . کافی (ط ـ الاسلامیه)، ج5، ص62.
[10] . تحفالعقول، ص322.
