اندیشه بنان

خانواده

)وَ کانَ یَأمُرُ اَهْلَهُ بِالصَّلَواةِ وَالزَّکَاةِ([1]

و خاندان خود را به نماز و زکات فرمان می‌داد.

پیامبر گرامی6:

خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لأهلِهِ وَ أنَا خَیرُکُم لأهلی ما أکرَمَ النِّساءَ إلاّ کَریمٌ وَلا أهانَهُنَّ إلاّ لَئیمٌ؛[2]

بهترین شما کسی است که برای خانواده‌اش بهتر باشد، و من از همه شما برای خانواده‌ام بهترم، زنان را گرامی نمی‌دارد، مگر انسان بزرگوار و به آنان اهانت نمی‌کند مگر شخص پست و بی‌مقدار.

الرَّجُلُ رَاعٍ عَلَي أهْل بَیْتِهِ وَ هُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ فَالْمَرْأةُ عَلَي أهْل بَیْتِ بَعْلِهَا وَ وُلْدِهِ وَ هِیَ مَسْئولَةٌ عَنْهُم؛[3]

مرد، سرپرست خانواده است و درباره آنان از او سؤال می‌شود و زن، سرپرست خانه شوهرش و فرزندان اوست و درباره آنان از وی سؤال می‌شود.

خَیرُ الرّجالِ مِن اُمَّتیَ الَّذینَ لایَتَطاوَلُونَ عَلی أهلیهم وَ یَحِنُّونَ عَلَیهم وَلا یَظلِمُونَهُم؛[4]

بهترین مردان امّت من کسانی هستند که نسبت به خانواده خود خشن نباشند و اهانت نکنند و دلسوزشان باشند و به آنان ظلم نکنند.

یاعلی: خِدمَةُ العِیالِ کَفّارَةٌ لِلکَبائِر وَ تُطفی غَضَبَ الرَّبِّ، وَ مُهُورُ الحُور العین، وَ تَزیدُ فِي الحَسَناتِ وَالدَّرَجاتِ؛[5]

یا علی: خدمت به خانواده، کفاره گناهان کبیره و خاموش کننده خشم خداوند و مهریه حورالعین و زیاد کننده حسنات و درجات است.

إذا اَرادَ اللهُ بِاَهلِ بَیتٍ خَیرا فَقَّهَهُم فِی الدّینِ وَ وَقَّرَ صَغیرُهُم کَبیرَهُم؛[6]

هرگاه خداوند برای خانواده‌ای خیر بخواهد، آنان را در دین دانا می‌کند، و کوچک‌ترها بزرگ‌ترهایشان را احترام می‌نمایند.

یاعلی: لایَخدِمُ العِیالَ إلاّ صِدّیقٌ أو شّهیدٌ أو رَجُلٌ یُریدُ اللهُ بِهِ خَیرَ الدُّنیا وَالأخِرَةِ؛[7]

یا علی: به خانواده خود خدمت نمی‌کند مگر صدّیق یا شهید یا مردی که خداوند خیر دنیا و آخرت را برای او می‌خواهد.

امام صادق7:

لاَ یَزَالُ المُؤْمِنُ یُورِثُ أهْلَ بَیْتِهِ الْعِلْمَ وَ‌الْأدَبَ الصَّالِحَ حَتَّی یُدْخِلَهُمُ الْجَنَّةَ [جَمِیعاً]؛[8]

مؤمن همواره خانواده خود را از دانش و ادب شایسته بهره‌مند می‌سازد تا همه آنان را وارد بهشت کند.

فِی قَوْلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ «قُوا أنْفُسَکُمْ وَ‌ أهْلِیکُمْ ناراً» (سوره تحریم، آیه6) کَیْفَ نَقِی أهْلَنَا: تَأْمُرُونَهُمْ [بِما یُحِبُّ الله] وَ تَنْهَوْنَهُم [عَمّا یَکرَهُ الله]؛[9]

خداوند می‌فرمایند: «خود و خانواده‌تان را از آتش دوزخ حفظ کنید»، گفتند: چگونه خانواده‌مان را از آتش دوزخ حفظ کنیم؟ فرمودند: {به آنچه خدا دوست دارد} امرشان کنید و {از آنچه خدا نمی‌پسندد} نهی‌شان نمائید.

إنَّ المَرءَ یَحتاجُ فِی مَنزِلَهِ وَ عِیالِهِ ألی ثَلاثِ خِلالٍ یَتَکَلَّفُها وَ إن لَم یَکُن فی طَبعِهِ ذلِکَ: مُعاشَرَةٌ جَمیلةٌ وَسَعَةٌ بِتَقدیرٍ وَ غَیرَةٌ بتَحَصُّنٍ؛[10]

مرد در خانه و نسبت به خانواده‌اش نیازمند رعایت سه صفت است هر چند در طبیعت او نباشد: خوشرفتاری، گشاده‌دستی به اندازه و غیرتی همراه با خویشتن‌داری.

[1] . سوره مریم، آیه 55.

[2] . نهج‌الفصاحه، ص472، ح1520.

[3] . مجموعه ورام، ج۱، ص6.

[4] . مکارم الأخلاق، ص216.

[5] . جامع احادیث الشیعه (بروجردی)، ج22، ص306.

[6] . منابع، نهج‌الفصاحه، ص181، ح147.

[7] . جامع‌الاخبار (شعیری)، ص103 ـ بحارالانوار (ط ـ بیروت)، ج101، ص132.

[8] . مستدرک الوسایل و مستنبط المسایل، ج12، ص201، ح13881.

[9] . کافی (ط ـ الاسلامیه)، ج5، ص62.

[10] . تحف‌العقول، ص322.