وظیفه جوان

وظیفه جوان

 

وظیفه جوان نسبت به خودش در روایات:

• آموزش وفراگیری دانش
• اولویت جوان در یادگیری
• بهره گیری از جوانی
• رعایت ادب
• گرفتن رفیق صالح
• جوان ایدآل در نزد خداوند:

ایمان به مقدرات الهی

رضایت به واجبات الهی

قناعت به رزق الهی

ترک شهوت بخاطر خدا

• ازدواج
• پرهیز از مستی جوانی
• خوش اخلاقی
• کار برای گذران زندگی
• دانشمند یا دانشجو
• تلاوت قرآن در جوانی
• جدال وگفتگو
• قدر جوانی را پیرمی داند
• بزرگسالانه زیستن
• عبادت و بندگی در جوانی
• توبه وتوجه به خدا
• پاکدامنی
• پرسش از جوانی در قیامت
• بهره گیری از جوانی برای ایام پیری

 

 

• آموزش وفراگیری دانش

پیامبر (ص) :

مَنْ تَعَلَّمَ فى شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْوَشْمِ فِى الْحَجَرِ، وَ مَن تَعَلَّمَ وَ هُوَ کَبیرٌ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْکِتابِ عَلى وَجْهِ الْماءِ ؛

هر کس در جوانى اش بیاموزد، آموخته اش مانند نقش بر سنگ است، و هر کس در بزرگ سالى بیاموزد، مانند نوشتن بر روى آب است .(نوادر راوندى، ص ۱۳۲، ح ۱۶۹)

 

• اولویت جوان در یادگیری

 

امام على (ع) :

اَوْلَى الاَْشْیاءِ اَنْ یَتَعَلَّمَهَا الاَْحْداثُ، الاَْشْیاءُ الَّتى اِذا صاروا رِجالاً اِحْتاجُوا اِلَیْها؛

شایسته ترین چیزهایى که جوانان باید آنها را بیاموزند، چیزهایى هستند که در بزرگسالى به آنها نیاز دارند.                 (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۳، ح ۸۱۷)

 

 

• بهره گیری از جوانی

 

پیامبر (ص) :

یا عَلىُّ بادِر بِاَرْبَعٍ قَبْلَ اَرْبَعٍ:  ” شَبابِکَ قَبْلَ هَرَمِکَ  ” ، وَ صِحَّتِکَ قَبْلَ سُقْمِکَ، وَ غِناکَ قَبْلَ فَقْرِکَ، وَ حَیاتِکَ قَبْلَ مَوْتِکَ ؛

اى على! چهار چیز را پیش از چهار چیز دریاب: جوانى ات را پیش از پیرى؛ وسلامتى ات را پیش از بیمارى؛ و ثروتت را پیش از فقر، و زندگى ات را پیش از مرگ .

(من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۳۵۷،ح۵۷۶۲)

 

امام على (علیه السلام) : پیرامون آیه ” وَ لاَ تَنسَ نَصیبَکَ مِنَ الدُّنْیا ”  فرمود : لا تَنْسَ صِحَّتَکَ وَ قُوَّتَکَ وَ فَراغَکَ وَ شَبابَکَ وَ نَشاطَکَ اَنْ تَطْلُبَ بِهَا الآْخِرَةَ ؛

 

درباره آیه :  ” سهم خود را از دنیا فراموش مکن” فرمو.د:  [یعنى] سلامتى، توانایى، فرصت جوانى و شادابى ات را فراموش مکن، تا با آنها، آخرت را به دست آورى .

( قصص، آیه ۷۷ ؛ امالى صدوق، ص ۲۹۹،ح ۳۳۶)

 

• رعایت ادب

 

امام على (ع):

یا مَعْشَرَ الْفِتْیانِ، حَصِّنوا اَعْراضَکُمْ بِالاَْدَبِ وَ دینَـکُمْ بِالْعِلْمِ؛

اى جوانان! آبرویتان را با ادب و دینتان را با دانش حفظ کنید.

(تاریخ یعقوبى، ج ۲، ص ۲۱۰)

 

• گرفتن رفیق صالح

لقمان حکیم (ع):

یا بُنَىَّ لاتَعْدُ بَعْدَ تَقْوَى اللّهِ مِنْ اَنْ تَتَّخِذَ صاحِبا صالِحا؛

فرزندم! بعد از تقواى الهى، از گرفتن دوستِ شایسته نگذر.

(الاخوان، ص ۱۱۰، ح ۲۵)

 

پیامبر (ص) : مَنْ اَرادَ اللّهُ بِهِ خَیْرا رَزَقَهُ اللّهُ خَلیلاً صالِحا؛

هر کس که خداوند براى او خیر بخواهد، دوستى شایسته نصیب وى خواهد نمود.

(نهج الفصاحه، ح ۳۰۶۴)

 

• جوان ایدآل در نزد خداوند:

ایمان به مقدرات الهی

رضایت به واجبات الهی

قناعت به رزق الهی

ترک شهوت بخاطر خدا

 

پیامبر(ص) :

یَقولُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: اَلشّابُّ الْمُؤمِنُ بِقَدَرى، الرّاضِى بِکِتابِى، اَلْقانِعُ بِرِزْقِى، اَلتّارِکُ لِشَهْوَتِهِ مِنْ اَجلِى، هُوَ عِنْدى کَـبَعْضِ مَلائِکَتى ؛

 

خداوند عزّوجلّ مى فرماید: جوان معتقد به قضا و قدرم، خشنود به آنچه برایش مقدر کرده ام، قانع به روزى ام و رها کننده هوا و هوس به خاطر من، در نزد من مانند یکى از فرشتگان من است.

(کنز العمّال، ح ۴۳۱۰۷)

 

• ازدواج

پیامبراکرم(ص):

ما مِنْ شابٍ تَزَوَّجَ فى حَداثَةِ سِنِّهِ اِلاّ عَجَّ شَیْطانُهُ: یا وَیْلَهُ، یا وَیْلَهُ! عَصَمَ مِنّى ثُلُـثَى دینِهِ، فَلْیَتَّقِ اللّهَ الْعَبدُ فِى الثُّـلُثِ الْباقى ؛

 

هر جوانى که در سن کم ازدواج کند، شیطان فریاد بر مى آورد که: واى برمن، واى برمن! دو سوم دینش را از دستبرد من، مصون نگه داشت . پس بنده باید براى حفظ یک سومِ باقى مانده دینش، تقواى الهى پیشه سازد .(نوادر راوندى، ص ۱۱۲)

 

ودر سخنی دیگر فرمود:

یا مَعْشَرَ الشَّبابِ عَلَیْکُم بِالْباهِ فَاِنْ لَمْ تَسْتَطیعوهُ فَعَلَیْـکُمْ بِالصّیامِ فَاِنَّهُ وِجاؤُهُ ؛

اى گروه جوانان! ازدواج کنید . اگر نمى توانید، روزه بگیرید، که روزه مهارِ شهوت است .

(کافى، ج ۴، ص ۱۸۰، ح ۲)

 

• پرهیز از مستی جوانی

 

امام على (ع):

یَنْبَغى لِلْعاقِلِ اَنْ یَحْتَرِسَ مِنْ سُکْرِ الْمالِ وَ سُکْرِ الْقُدْرَةِ، وَ سُکْرِ الْعِلْمِ،وَ سُکْرِ الْمَدْحِ وَ ” سُکْرِ الشَّبابِ ”  ، فَاِنَّ لِکُلِّ ذالِکَ ریاحا خَبیثَةً تَسْلُبُ الْعَقْلَ وَ تَسْتَخِفُّ الْوَقارَ ؛

سزاوار است که عاقل، از مستى ثروت، قدرت، دانش، ستایش و مستى جوانى بپرهیزد، چرا که هر یک را بادهاى پلیدى است که عقل را نابود مى کند و وقار و هیبت را کم مى نماید .

(غرر الحکم، ح ۱۰۹۴۸)

 

• خوش اخلاقی

 

امام صادق (ع):

اِعْلَم اَنَّ الشّابَّ الْحَسَنَ الْخُلُقِ مِفْتاحٌ لِلْخَیْرِ، مِغْلاقٌ لِلشَّرِّ، وَ اِنَّ الشّابَّ الشَّحیحَ الْخُلُقِ مِغْلاقٌ لِلْخَیْرِ مِفْتاحٌ لِلشَّرِّ ؛

بِدان که جوانِ خوش اخلاق، کلید خوبى ها و قفل بدى هاست و جوانِ بد اخلاق، قفل خوبى ها و کلید بدى هاست .(امالى طوسى، ص ۳۰۲، ح ۵۹۸)

 

• کار برای گذران زندگی

 

پیامبراکرم(ص)

کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِساً مَعَ اَصْحابِهِ ذاتَ یَوْمٍ فَنَظَر اِلى شابٍّ ذى جَلَدٍ وَ قُوَّةٍ قَدْ بَکَّرَ یَسْعى فَقالوا: وَیْحَ هذا لَوْ کانَ شَبابُهُ وَ جَلَدُهُ فی سَبیلِ اللّهِ تَعالى؟ فَقالَ (صلی الله علیه و آله) : لا تَقولوا هذا، فَاِنَّهُ اِنْ کانَ یَسْعى عَلى نَفْسِهِ لِیَکُفَّها عَنِ الْمَسْاَلَة وَ یُغْنیَها عَنِ النّاسِ فَهُوَ سَبیلِ اللّهِ، وَ اِنْ کانَ یَسْعى عَلى اَبَوَیْنِ ضَعیفَیْنِ اَوْ ذُرّیَّةٍ ضِعافٍ لِیُغْنیَهُمْ وَ یَـکْفیَهُمْ فَهُوَ فى سَبیلِ اللّه، ِ و اِنْ کانَ یَسْعى تَفاخُراً وَتَـکاثُراً  فَهُوَ فى سَبیلِ الشَّیطانِ ؛

 

روزى پیامبر صلی الله علیه و آله، در میان یاران خود نشسته بودند . چشمشان به جوانى چالاک ونیرومند افتاد که از صبحگاهان، تلاش مى کرد . یاران گفتند: واى بر او! چه مى شد اگر جوانى و چالاکى اش در راه خدا بود؟

پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: چنین نگویید. اگر او براى خود تلاش مى کند تا از مردم بى نیاز شود و نزد آنان دست دراز نکند، در راه خدا کار مى کند. اگر براى پدر و مادر ناتوان و یا فرزندان ناتوان خویش تلاش مى کند، تا آنان را بى نیاز و زندگى شان را اداره کند، کار او در راه خداست، ولى اگر براى ثروت اندوزى و فخر فروشى تلاش مى کند، کار او در راه شیطان است .           (المحجّة البیضاء، ج ۳، ص ۱۴۰)

 

• دانشمند یا دانشجو

 

امام صادق (ع):

لَسْتُ اُحِبُّ اَنْ اَرَى الشّابَّ مِنْـکُمْ اِلاّ غادیاً فى حالَیْنِ: اِمّا عالِماً اَوْ مُتَعَلِّما، فَاِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَرَّطَ، فَاِنْ فَرَّطَ ضَیَّعَ، وَ اِنْ ضَیَّعَ اَثِمَ، وَ اِنْ اَثِمَ سَـکَنَ النّارَ وَ الَّذى بَعَثَ مُحَمَّدا بِالْحَقِّ ؛

دوست ندارم جوانانِ شما را جز در دو حالت ببینم: دانشمند یا دانش اندوز. اگر جوانى چنین نکند، کوتاهى کرده و اگر کوتاهى کرد، تباه ساخته و اگر تباه ساخت، گناه کرده است و اگر گناه کند، سوگند به آن کس که محمّد صلی الله علیه و آله را به حق برانگیخت، دوزخ نشین خواهد شد.

(امالى طوسى، ص ۳۰۳، ح ۶۰۴)

 

• تلاوت قرآن در جوانی

 

امام صادق (ع):

مَنْ قَرَاَ الْقُرآنَ وَ هُوَ شابٌّ مُؤمِنٌ اِخْتَلَطَ الْقُرآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِهِ وَ جَعَلَهُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ مَعَ الْسَّفَرَةِ الْکِرامِ الْبَرَرَةِ، وَ کانَ الْقُرآنُ حَجیزا عَنْهُ یَوْمَ الْقیامَةِ ؛

هر جوان مؤمنى که در جوانى قرآن تلاوت کند، قرآن با گوشت و خونش مى آمیزد و خداوند عزّوجلّ او را با فرشتگان بزرگوار و نیک قرار مى دهد و قرآن نگهبان او در روز قیامت، خواهد بود (کافى، ج ۲، ص ۶۰۳، ح ۴)

 

• جدال وگفتگو

امام على (ع) :

مُرُوا الاَحْداثَ بِالْمِراءِ وَ الْجِدالِ وَ الْـکُهولَ بِالْفِکَرِ وَ الشُّیوخَ بِالصَّمْتِ ؛

جوانان را به مباحثه و مناظره، و میان سالان را به اندیشیدن، و پیران را به سکوت،فرمان دهید .     (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۲۸۵، ح ۲۶۰)

 

• قدر جوانی را پیرمی داند

 

امام على (ع) :

اَرْبَعَةُ اَشْیاءَ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَرْبَعَةٌ: ” اَلشَّبابُ لا یَعْرِفُ قَدْرَهُ اِلاَّ الشُّیوخُ ”  وَالْعافیَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاّ اَهْلُ الْبَلاءِ وَ الصِّحَةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَرضى وَ الْحَیاةُ لا یَعْرِفُ قَدْرَها اِلاَّ الْمَوْتى ؛

 

ارزش چهار چیز را جز چهار گروه نمى شناسند: جوانى را جز پیران، آسایش را جزگرفتاران، سلامتى را جز بیماران و زندگى را جز مردگان .                   (مواعظ العددیّه، ص ۲۷۵)

 

• بزرگسالانه زیستن

 

پیامبراکرم(ص) :

خَیْرُ شَبابِکُمْ مَنْ تَزَیّا بِزِىِّ کُهولِکُمْ وَ شَرُّ کُهولِکُمْ مَنْ تَزَیّا بِزِىِّ شَبابِکُمْ ؛

بهترین جوانانِ شما آنان اند که خود را به سبک بزرگسالان ارائه دهند و بدترین بزرگسالان، کسانى اند که خود را شبیه جوانان کنند .(اِرشاد القلوب، ص ۴۱)

 

• عبادت و بندگی در جوانی

 

پیامبراکرم(ص) :

مَنْ اَحْسَنَ عِبادَةَ اللّهِ فى شَبیبَتِهِ، لَقّاهُ اللّهُ الْحِکمَةَ عِنْدَ شَیْبَتِهِ، قالَ اللّهُ تَعالى: «وَ لَمَّا بَلَغَ اَشُدَّهُ وَاسْتَوى آتَیْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً  ثُمَّ قالَ تَعالى: «وَ کَذالِکَ نَجْزِى الْمُحْسِنینَ» ؛

هر کس که در جوانى خوب بندگى خدا کند، خداوند در پیرى به او حکمت مى آموزد .خداى متعال مى فرماید: «و چون به رشد و کمال خویش رسید، به او حکمت و دانش عطا کردیم» و در ادامه آیه مى فرماید: «و نیکوکاران را چنین پاداش مى دهیم» .  (قصص، آیه ۱۴؛ أعلام الدین، ص ۲۹۶)

 

 

• توبه وتوجه به خدا

 

پیامبراکرم(ص) :

التَّوبَةُ حَسَنٌ وَ لکِنْ فِى الشَّبابِ اَحْسَنُ ؛

توبه وتوجه به خدا نیکواست، ولى در جوانی نیکوتر .                 (کنز العمّال، ح ۴۳۵۴۲)

 

• پاکدامنی

 

پیامبراکرم(ص) :

یا مَعْشَرَ شَبابِ قُرَیشٍ اِِحْفَظُوا فُرُوجَـکُم، اَلا مَنْ حَفِظَ فَرْجَهُ فَلَهُ الْجَنَّةُ؛

اى جوانان قریش! پاک دامنى پیشه کنید . بدانید هر کس خود را در برابر شهوت حفظ کند، بهشت از آنِ اوست .                       (المعجم الأوسط، ج ۷، ص ۶۱)

 

• پرسش از جوانی در قیامت

 

پیامبراکرم(ص) :

لا تَزولُ قَدَما عَبْدٍ یَوْمَ الْقیامَةِ حَتّى یُسْألَ عَنْ اَرْبَعٍ عَنْ عُمُرِهِ فیما اَفْناهُ وَ عَنْ شَبابِهِ فیما اَبْلاهُ وَ عَنْ مالِهِ مِنْ اَیْنَ اکْتَسَبَهُ وَ فیما اَنْفَقَهُ وَ عَنْ حُبِّنا اَهْلَ الْبَیْتِ ؛

انسان، در روز قیامت، قدم از قدم برنمى دارد، مگر آن که از چهار چیز پرسیده مى شود: از عمرش که چگونه گذرانده است، از جوانى اش که چگونه سپرى کرده، از ثروتش که از کجا به دست آورده و چگونه خرج کرده است و از دوستى ما اهل بیت.

(خصال، ص ۲۵۳، ح ۱۲۵)

 

 

• بهره گیری از جوانی برای ایام پیری

 

پیامبراکرم(ص) :

لِیَتَزَوَّدِ الْعَبْدُ مِنْ دُنْیاهُ لآِخِرَتِهِ، وَ مِنْ حَیاتِهِ لِمَوْتِهِ ” وَ مِنْ شَبابِهِ لِهَرَمِهِ ” ،فَاِنَّ الدُّنْیا خُلِقَتْ لَکُمْ وَ اَنْتُمْ خُلِقْتُمْ لِلآْخِرَةِ ؛

 

انسان باید براى آخرتش از دنیا، براى مرگش از زندگى و براى پیرى اش از جوانى،توشه برگیرد، چرا که دنیا براى شما آفریده شده و شما براى آخرت آفریده شده اید .  (تنبیه الخواطر، ج ۱، ص ۱۳۱)