چهل حدیث امام رضا (ع)
- مومن وخصلتهای سه گانه
امام رضا (ع):
لایَکُونُ المُؤمِنُ مُؤمِناً حَتّی تَکُونَ فیهِ ثَلاثُ خِصالٍ سُنَّهٌ مِن رَبِّهِ وَسُنَّهٌ مِن نَبِیِّهِ (ص) وَسُنَّهٌ مِن وَلِیِّهِ (ع) فَاَمّا السُّنَّهُ مِن رَبِّهِ فَکِتمانُ السِّرِّ وَاَمَّا السُّنَّهُ مِن نَبِیِّهِ فَمُداراهُ النّاسِ وَاَمَّا السُّنَّهُ مِن وَلِیِّهِ فَالصَّبرُ فِی البَأساءِ وَالضَّرّاءِ.
مومن مومن نمی شود مگر آنکه سه خصلت وسنت در خودش جمع کرده باشد یکی سنت از پروردگار خود ویکی هم سنت از پیامبرش(ص) ویک سنت هم از ولی وامامش . اما سنتی که از سوی پروردگارش باید داشته باشد مکتوم نگه داشتن راز است واما سنتی که از پیامبر (ص) باید داشته باشد مدارای با مردم است واما سنت ی که امامش باید داشته باشد تحمل واستقامت در حال سختی وزیان است . (تحف العقول ، ج2،ص308)
- رفاه عیال
امام رضا (ع):
صاحِبُ النِّعمَهِ یَجِبُ اَن یُوَسِّعَ عَلی عِیالِهِ .
کسیکه از نعمت برخورداراست واجب است که برای عیالش رفاه وگسترش زندگی فراهم کند (تحف العقول ، ج2،ص308)
- تفکر در کار خدا نوعی عبادت
امام رضا (ع):
لَیسَتِ العِبادَهُ کَثرَهَ الصِّیامِ وَالصَّلاهِ وَاِنَّمَا العِبادَهُ کَثرَهُ التَّفَکُّرِ فی اَمرِ اللهِ .
عبادت به کثرت روزه ونماز نیست بل عبادت زیاد اندیشیدن در کار خدا است (تحف العقول ، ج2،ص308)
- تمیز بودن شیوه پیامبران
امام رضا (ع):
مِن اَخلاقِ الاَنبِیاءِ التَّنَظُّفُ.
تمیزی وبهداشت از مرام پیامبران است.(تحف العقول ، ج2،ص308)
- سه سنت پیامبران
امام رضا (ع):
ثَلاثٌ مِن سُنَنِ المُرسَلینَ اَلعِطرُ وَاِحفاءُالشَّعرِ وَکَثرَهُ الطَّرُوقَهِ .
سه چیز از سنتهای پیامبران است عطر وخوشبویی، زدودن مو از بدن و جماع وآمیزش.(تحف العقول ، ج2،ص308)
- امین خیانت نمی کند
امام رضا (ع):
لَم یَخُنکَ الأمینُ وَلکِنِ ائتَمَنتَ الخائِنَ. فرد امین به تو خیانت نکرد اما تو خائن را امین خود بر گزیدی. (تحف العقول ، ج2،ص309)
- سلب عقل بندگان
امام رضا (ع):
اِذا اَرادَاللهُ اَمراً سَلَبَ العِبادَ عُقُولَهُم فَأنفَذَ اَمرَهُ وَتَمَّت اِرادَتُهُ فَإِذا اَنفَذَ اَمرَهُ رُدَّ اِلی کُلِّ ذی عَقلٍ عَقلَهُ فَیَقُولُ: کَیفَ ذا؟ وَمِن اَینَ ذا؟.
خداوند متعال هرگاه اراده کند کاری را انجام دهد عقول بندگان را از آنان می گیرد وکارش را عملی می کند واراده خود را کامل ومحقق می نماید .وپس از اجرای کارش عقل هر ذی عقلی را به او بر می گرداند آنگاه شخص می گوید:چی شد ؟ واز کجا شد ؟ (تحف العقول ، ج2،ص309)
- خاموشی دری از درهای بهشت
امام رضا (ع):
اَلصَّمتُ بابٌ مِن اَبوابِ الحِکمَهِ اِنَّ الصَّمتَ یَکسِبُ المَحَبَّهَ ، اِنّهُ دَلیلٌ عَلی کُلِّ خَیرٍ .
خاموشی دری از درهای حکمت است. به حقیقت خاموشی جلب محبت می مند. خاموشی راهنما به هر خیری است. (تحف العقول ، ج2،ص309)
- کلام وزیاده خواهی ها
امام رضا (ع):
ما مِن شَیءٍ مِنَ الفُضُولِ اِلّا وَهُوَ یَحتاجُ مِنَ الکَلامِ .
هیچ زیاده خواهی نیست جز اینکه آن محتاج به کلام وسخن است .(تحف العقول ، ج2،ص309)
- برادر بزرگتر به منزله پدر
امام رضا (ع):
اَلأخُ الأکبَرُ بِمَنزَلَهِ الأبِ.
برادر بزرگتر به منزله پدر است. (تحف العقول ، ج2،ص309)
- امام رضا (ع):
وَ سُئِلَ عَنِ السَّفِلَهِ فَقالَ مَن کانَ لَهُ شَیءٌ یُلهیهِ عَنِ اللهِ .
از حضرت پرسیده شد که فرومایه و پست کیست ؟ فرمود : هرآنکه چیزی با خود داشته باشد که او را از خدا باز ارزش جویای مال برای عیال
دارد .(تحف العقول ، ج2،ص309)
- ذکر در وقت ثبت تذکرات
امام رضا (ع):
وَکانَ (ع) اِذا اَرادَ اَن یَکتُبَ تَذَکُّراتِ حَوائِجِهِ کَتَبَ بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ اَذکُرُ اِن شاءَ اللهُ ثُمَّ یَکتُبُ ما یُریدُ .
حضرت هر گاه می خواست تذکرات نیازمندیهای خود را یاد داشت کند می نوشت : بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ اَذکُرُهُ اِن شاءَاللهُ. آنگاه خواسته هایش را می نوشت. (تحف العقول ، ج2،ص309)
- افراد را به نام صدا بزنیم یا به فامیلی ؟
امام رضا (ع):
اِذا ذَکَرتَ الرَّجُلَ وَهُوَ حاضِرٌ فَکَنِّهِ وَاِذا کانَ غائِباً فَسَمِّهِ .
هرگاه خواستی کسی را به زبان بیاری پس اگر حاضر است کنیه را(فامیلی) ذکر کن واگر غائب است نامش را ببر. (تحف العقول ، ج2،ص310)
- دوست ودشمن هرکس
امام رضا (ع):
صَدیقُ کُلِّ إمرَءٍ عَقلُهُ وَعَدُوُّهُ جَهلُهُ .
دوست هرکسی عقل او و دشمنش جهل اوست . (تحف العقول ، ج2،ص310)
- اظهار دوستی به مردم
امام رضا (ع):
اَلتَّوَدُّدُ اِلَی النّاسِ نِصفُ العَقلِ .
اظهار دوستی به مردم خود نصف عقل است.(تحف العقول ، ج2،ص310)
- تفاوت ایمان واسلام
امام رضا (ع):
اِنَّ الإیمانَ اَفضَلُ مِنَ الإسلامِ بِدَرَجَهٍ .
ایمان یک درجه از اسلام برتر است (تحف العقول ، ج2،ص312)
- تفاوت تقوا وایمن
امام رضا (ع):
وَالتَّقوی اَفضَلُ مِنَ الایمانِ بِدَرَجَهٍ.
تقوا یک درجه از ایمان برتر است . (تحف العقول ، ج2،ص312)
- یقین یک فضیلت
امام رضا (ع):
وَلَم یُعطَ بَنُو آدَمَ اَفضَلُ مِنَ الیَقینِ .
به بنی آدم چیزی برتر ازیقین داده نشد . (تحف العقول ، ج2،ص312)
- بهترین بندگان
امام رضا (ع):
وَسُئِلَ (ع) عَن خِیارِ العِبادِ ؟ فَقالَ (ع) اَلَّذینَ إذا أحسَنُوا إستَبشَرُوا وَ اِذا اَسائُوااِستَغفَرُوا وَاِذا
اُعطُوا شَکَرُوا وَاِذا ابتُلُوا صَبَرُوا وَاِذا غَضِبُوا عَفَوا .
از حضرت پرسیده شد که بهترین بندگان چه کسانی هستند ؟ فرمود : کسانی که هرگاه به دیگری نیکی کنند شاد می شوند وهرگاه مرتکب بدی شوند استغفار می نمایند واگرچیزی به آنها داده شود شکر می کنند واگربه امر ناخوشایندی گرفتار شوند صبر می کنند و هرگاه خشمگین شوند می بخشند وعفو می نمایند (تحف العقول ، ج2،ص312)
- معنای توکل
امام رضا (ع):
وَسُئِلَ(ع) عَن حَدِّ التَّوَکُّلِ؟ فَقالَ (ع) : اَن لا تَخافَ اَحَداً اِلّا اللهُ.
از حضرت در باره معنای توکل پرسیده شد در جواب فرمود : توکل آن است از کسی جز خدا نترسی.(تحف العقول ، ج2،ص314)
- اطعام سنتی در ازدواج
امام رضا (ع):
مِنَ السُّنَّهِ اِطعامُ الطَّعامِ عِندَ التَّزویجِ .
ولیمه وغذا دادن در وقت ازدواج وعروسی از آداب مستحبه است. (تحف العقول ، ج2،ص314)
- ارکان چهارگانه ایمان
امام رضا (ع):
اَلإیمانُ اَربَعَهُ اَرکانٍ اَلتَّوَکُّلُ عَلَی اللهِ وَالرِّضا بِقَضاءِ اللهِ وَالتَّسلِیمِ لِأمرِاللهِ وَالتّفویضِ اِلَی اللهِ.
ایمان دارای چهار رکن است: توکل بر خدا ، وخوشنودی به قضای الهی ، تسلیم امر خدا وتفویض کار خود به خدا. (تحف العقول ، ج2،ص314)
- صله رحم
امام رضا (ع):
صِل رَحِمَکَ وَلَو بِشَربَهٍ مِن ماءٍ .
به خویشان صله رحم داشته باش هرچند با نوشاندن آبی باشد (تحف العقول ، ج2،ص314)
- بهترین نوع صله رحم
امام رضا (ع):
وَاَفضَلُ ما تُوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ کَفُّ الاَذی عَنها .
برترین نوع صله رحم خود داری از آزار به خویشان است .(تحف العقول ، ج2،ص314)
- از نشانه های فقه
امام رضا (ع):
اِنَّ مِن عَلاماتِ الفِقهِ الحِلمَ وَالعِلمَ .
به حقیقت از نشانه های فقه وفهم دین حلم است وعلم .(تحف العقول ، ج2،ص315)
- تفکر در کار خدا نوعی عبادت
امام رضا (ع):
لَیسَتِ العِبادَهُ کَثرَهَ الصِّیامِ وَالصَّلاهِ وَاِنَّمَا العِبادَهُ کَثرَهُ التَّفَکُّرِ فی اَمرِ اللهِ .
عبادت به کثرت روزه ونماز نیست بل عبادت عبادت زیاد اندیشیدن در کار خدا است (تحف العقول ، ج2،ص308)
- ارزش جویای مال برای عیال
امام رضا (ع):
اِنَّ الَّذی یَطلُبُ مِن فَضلٍ یَکُفُّ بِهِ عِیالَهُ اَعظَمُ اَجراً مِنَ المُجاهِدِ فی سَبیلِ اللهِ .
کسی که دنبال مال وکاسبی برود تا نیاز عیال خود را تامین کند پاداشش از پاداش مجاهد فی سبیل الله بزرگتر است . (تحف العقول ، ج2،ص315)
- جواب حضرت به کسی که پرسید : چطوری ؟
امام رضا (ع):
قیلَ لَهُ (ع) کَیفَ اَصبَحتَ؟ فَقالَ (ع) : اَصبَحتُ بِأجلٍ مَنقُوصٍ وَعَمَلٍ مَحفُوظٍ وَالمَوتُ فی رِقابِنا وَالنّارُ مِن وَرائِنا وَلا نَدری ما یُفعَلُ بِنا.
از حضرت سئوال شد که چگونه صبح کردی ؟ فرمود : صبح کردم با یک عمر کوتاه وعمل محفوظ وثبت شده در حالی که موت آویز گردن ما وآتش جهنم فرا روی ما است وما نمی دانیم که با ما چه خواهد شد .(تحف العقول ، ج2،ص315)
- پنج خصلتی که مایه امید دنیا وآخرت است
امام رضا (ع):
خَمسٌ مَن لَم تَکُن فیهِ فَلا تَرجُوهُ لِشَیءٍ مِنَ الدُّنیا وَالاخِرَهِ : مَن لَم تُعرَفِ الوَثاقَهُ فی أُرُومَتِهِ وَالکَرَمُ فی طَبعِهِ وَالرِّصانَهُ فی خُلقِهِ وَالنُّبلُ فی نَفسِهِ وَالمَخافَهُ لِرَبِّهِ.
کسی که در او پنج چیز نباشد به چیزی از دنیا وآخرت برایش امیدوار نباش : کسی که اعتماد واطمینان در اصل واساس او نباشد وکرم وبزرگواری در سرشت او واستواری در خلق ومرام او ونجابت در جان او وترس از پروردگار در او نباشد .(تحف العقول ، ج2،ص315)
- ارزش عفو وچشم پوشی
امام رضا (ع):
مَا التَقَتَ فِئَتانِ قَطُّ اِلّا نُصِرَ اَعظَمُها عَفواً .
هرگاه دو گروه متخاصم که باهم مواجه شدند ، آن گروه مورد حمایت ونصرت قرار می گیرد که باگذشت تر باشد. (تحف العقول ، ج2،ص315)
- فرق سخی وبخیل
امام رضا (ع):
اَلسَّخِیُّ یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِیَأکُلُوا مِن طَعامِهِ وَالبِخیلُ لا یَأکُلُ مِن طَعامِ النّاسِ لِألّا یَأکُلُوا مِن طَعامِهِ . انسان سخی ازغذای مردم می خورد تا آنان از غذای او بخورند اما بخیل از غذای مردم نمی خورد تا از غذای او نخورند . (تحف العقول ، ج2،ص316)
- وعده در نگاه معصومین(ع)
امام رضا (ع):
إنّا اَهُل بَیتٍ نَری وَعدَنا عَلَینا دَیناً کَما صَنَعَ رَسُولُ اللهِ (ص).
ما از دودمانی هستیم که وعده خود را برعهده خود دین می انگاریم آنگونه که پیامبر (ص) چنین بود. (تحف العقول ، ج2،ص316)
- ارزش کمک به ناتوان
امام رضا (ع):
عَونُکَ لِلضَّعیفِ مِن اَفضَلِ الصَّدَقَهِ .
کمکت به فرد ضعیف از برترین مصادیق صدقه است .(تحف العقول ، ج2،ص316)
- حقیقت ایمان
امام رضا (ع):
لایَستَکمِلُ عَبدٌ حَقیقَهَ الایمانِ حَتّی تَکُونَ فیهِ خِصالٌ ثَلاثٌ : اَلتَّفَقُّهُ فِی الدّینِ وَحُسنُ التَّقدیرِ فِی المَعیشَهِ وَالصَّبرُ عَلَی الرَّزایا .
هیچ بنده یی به حقیقت ایمان نمیرسد مگر آنکه در وی سه خصلت باشد یکی فهم در دین ودیگری تنظیم درست در زندگی وصبر واستقامت در مقابل سختیها ومشکلات . .(تحف العقول ، ج2،ص316)
- نیکوترین زندگی
امام رضا (ع):
قال علی ابن شعیب: دَخَلتُ عَلی اَبِی الحَسَنِ الرِّضا (ع) فَقالَ لی یا عَلِیُّ مَن اَحسَنَ النّاسَ مَعاشاً ؟ قُلتُ اَنتَ یا سَیِّدی اَعلَمُ بِهِ مِنّی فَقالَ (ع): یا عَلِیُّ مَن حَسَّنَ مَعاشَ غَیرِهِ فی مَعاشِهِ.
جناب علی ابن شعیب گوید : بر امام رضا (ع) وارد شدم وحضرت از من پرسیدای علی! چه کسی از نیکوترین زندگی برخوردار است ؟عرض کردم آقای من شما از من آگاه تری.(شما بفرمایید) حضرت فرمود : ای علی .کسیکه در سایه زندگی خود زندگی دیگران را بهبود بخشد .(تحف العقول ، ج2،ص318)
- بدترین نوع زندگی
امام رضا (ع):
یاعَلِیُّ مَن اَسوَءُ النّاسِ مَعاشاً ؟ قُلتُ اَنتَ اَعلَمُ . قالَ مَن لَم یَعُش غَیرَهُ فی مَعاشِهِ .
حضرت مجددا خطاب به علی ابن شعیب پرسید : ای علی ! چه کسی دچار بدترین نوع زندگی است؟ علی ابن شعیب گوید: عرض کردم حضرت عالی آگاهتری . حضرت فرمود : کسی دچار بدترین نوع زندگی است که زندگی دیگری را در حمایت خود نگیرد. (تحف العقول ، ج2،ص318)
- نیک رفتاری با نعمت
امام رضا (ع):
یا عَلِیُّ اَحسِنُوا جَوارَ نِعَمِ اللهِ فَإنَّها وَحشِیَّهٌ ما نَأت عَن قَومٍ فَعادَت اِلَیهِم .
حضرت خطاب به علی ابن شعیب فرمودند: ای علی! همجواری با نعمت خدا را به نکویی حفظ کن چراکه نعمتهای الهی گریز پا و فراری اند واینگونه نیست که از گروهی دور شوند وآنگاه مجدد برگردند. (تحف العقول ، ج2،ص318)
- بدترین مردم
امام رضا (ع):
یاعَلِیُّ اِنَّ شَرَّالنّاسِ مَن مَنَعَ رِفدَهُ وَأکَلَ وَحدَهُ وَجَلَّدَ عَبدَهُ .
حضرت خطاب به علی ابن شعیب فرمودکه ای علی ! بدترین مردم کسی است که از عطاو کمک خود به دیگری دریغ کند وتک خوری را پیشه نماید و به برده وزیردست خود تازیانه بزند. (تحف العقول ، ج2،ص318)
- بوسیدن دست کسی
امام رضا (ع):
لایُقَبِّلُ الرَّجُلُ یَدَ الرَّجُلِ فَاِنَّ قُبلَهَ یَدِهِ کَالصّلواهِ لَهُ.
کسی دست کسی را نبوسد چراکه بوسه به دست دیگری به منزله نماز برای او است. (تحف العقول ، ج2،ص321)
- تفاوت بوسیدن ها
امام رضا (ع):
قُبلَهُ الاُمِّ عَلَی الفَمِّ وَقُبلَهُ الاُختِ عَلَی الخَدِّ وَقُبلَهُ الاِمامِ بَینَ عَینَیهِ .
نقطه بوسیدن مادر لب او وبوسیدن خواهر گونه او و نقطه بوسیدن امام بین دیدگان او خواهد بود. (تحف العقول ، ج2،ص321)
- وضعیت بخیل وحسود ودروغگو
امام رضا (ع):
لَیسَ لِبَخیلٍ راحَهٌ وَلا لِحَسُودٍ لَذَّهٌ وَلا لِمَملُوکٍ وَفاءٌ وَلا لِکَذُوبٍ مُرُوئَهٌ . برای بخیل آسایش وبرای حسود لذت و خوشی وبرای بردگان وفا و برای دروغگو مروت ومردانگی نیست. (تحف العقول ، ج2،ص321)
