اندیشه بنان

چهل حدیث امام صادق (ع)

• روزی حلال کمک دین

امام صادق (ع):

لا تَدَع طَلَبَ الرِّزقِ مِن حِلِّهِ فَاِنَّهُ عَونٌ لَکَ عَلی دینِکَ .

پی روزی حلال رفتن را رها نکن چونکه روزی حلال کمکی است برای دینت. (آثار الصادقین ج4ص182)

 

• چگونگی صله رحم در وطن وسفر

امام صادق (ع):

اَلتَّواصُلُ بَینَ الاِخوانِ فِی الحَضَرِ التَّزاوُرُ  وَ فِی السَّفَرِ المُکاتَبَهُ.

برقراری ارتباط بین برادران دینی در وطن با دید وبازدید است ودر سفربا مکاتبه ونامه نگاری. ( تحف العقول ، ج2، ص 151 )

توضیح:

بر قراری ارتباط بین افراد  از سفارشهای مؤکد دین است ؛ نهایت  این ارتباط در خانواده وخویشاوندان تحت عنوان “صله رحم” صورت می پذیرد  وهمین ارتباط بین برادران دینی تحت عنوان “زیارت وتزاور” انجام می شود.

وبه عبارتی دیگر ارتباط باخویشاوندان  “صله رحم” است وارتباط با برادران دینی “زیارت” .

وبه همین خاطر روایات مربوط به ارتباط با برادران دینی  در منابع روایی تحت عنوان ”  زیاره الاخوان” جمع آوری شد .  بنا بر این می توان گفت :صله رحم هم در وطن  با  “دید وباز دید”  و در سفر با “مکاتبه” و یا تلفن خواهد بود .

 

 

• خانه اجاره یی ونان خریداری هم جزءزندگی

امام  صادق (ع) :

مِنَ العَیشِ  دارٌ یُکری وَ خُبزٌ یُشری.

از راحتی زندگی برخورداری از مسکن است هرچند اجاره یی وبرخورداری از نان و آذوقه است هرچند خریداری شده باشد . ( تحف العقول، ج2، ص150 )

توضیح: شاید منظور همان برخورداری از قدرت باشد یعنی قدرت اجاره وقدرت خرید. یعنی هر کس قدرت اجاره داشته باشد وبتواند مسکن فراهم کند وهمین طور اگراز خود تولید نان نداشته باشد اما قدرت خرید نان داشته با شد می تواند زندگی آسوده یی داشته باشد .

فراوانند  کسانی را که خانه مسکونی خود را می فروشند و وجه آن را سرمایه کاسبی قرار داده  ویا اینکه سرمایه  دارند ولی خانه ندارند وآن سرمایه را بجای خرید خانه به کاسبی وتجارت می پردازند  تا جایی که به آسانی اجاره خانه را می دهند ویا فراوانند آدمهایی که خود کشاورزی ندارند اما پول خرید نان و آذوقه دارند وبه راحتی نان وآذوقه تهیه می کنند  که همه شان در عین حال  آسوده زندگی نموده وزندگی گوارا وشیرین دارند .

پس هرکس قدرت اجاره وقدرت خرید آذوقه داشته باشد  از راحتی زندگی برخوردار است .

 

• آثار میل و بی میلی به دنیا

امام  صادق (ع) :

الرَّغبَهُ فِی الدَّنیا تُورِثُ الغَمَّ وَالحُزنَ  وَالزُّهدُ فِی الدُّنیا راحَهُ القَلبِ وَالبَدَنِ  .

میل به دنیا موجب غم واندوه است وبی میلی به دنیا موجب آسایش جان وجسم  . ( تحف العقول ، ج2، ص150 )

 

توضیح :    چون میل ورغبت تمام شدنی نیست وانسان هرچه به دست آورد باز احساس کمبود می کند و بخاطر کمبود غم واندوه  بر او چیره می شود به ویژه اگرچیزی را از دست بدهد که قطعا بیشتر غمگین می شود چرا که فراق وفقدان باعث غم اند .

اما بی میلی این مشکل راندارد چون کسی به چیزی که میل نداشت فراق وفقدان آن باعث غم او نخواهد شد زیرا چیزی را که نمی خواهد نه از بودش خیلی خوشحال می شود ونه از نبودش خیلی غمگین . پس قلب آزاد وآسوده است وقلب آسوده تن آسوده را در پی خواهد داشت .

 

 

• معنای دیگرخویشاوندی

امام  صادق (ع) :

صُحبَهُ عِشرینَ سَنَهً قَرابَهٌ .

رفاقت بیست ساله در حکم خوشاوندی است . ( تحف العقول ، ج2، ص151 )

 

توضیح : مفاد این سخن در حقیقت نوعی توسعه در معنای “قرابت” وخویشاوندی است .یعنی تصورنشود که خویشاوندی مختص قرابت از طریق رحم است.  نه بل کسی که بیست سال با شما دوست بوده ورفاقت داشت اوهم در حکم خویشانداست.

 

• مومن مغلوب شکم وشهوت نیست

امام  صادق (ع) :

اَلمُومِنُ  لایَغلِبُهُ  فَرجُهُ وَلا یَفضَحُهَ بَطنُهُ .

شهوت جنسی مومن برمومن غلبه نخواهد کرد وشکم او هم او را به رسوایی نخواهد کشید . ( تحف العقول ، ج2، ص151 )

توضیح :  شهوت جنسی وشهوت شکمی ضمن اینکه برای انسان لازم و واجب اند اما اگر از مدار خارج شوند وبه افراط کشیده شوند آسیب سنگینی به مومن وارد خواهند نمود . شهوت جنسی بسیاری از مومنین را که ایمان شان ضعیف وشهوت شان غالب وقوی بود به گناه کشاند  وگاه علاوه بر تخریب آخرت دنیای شان را هم خراب نمود . چنانکه افراط در شکم وشکم چرانی خیلی را گرفتار نموده ودنیا وآخرت شان را ویران نموده است .

بنا بر این مومن باید مواظب باشد تا شهوت جنسی وشهوت شکم او را از مدار  ایمان وشرف خارج نکنند و رسوای دنیا وآخرتش نسازند.

 

 

• دروغ نگو

مردی از امام صادق (ع) در خواست کرد که چیزی به او بیاموزد تا با آن به خیر دنیا وآخرت برسد والبته این سخن طولانی نباشد که حضرت فرمود :  لا تَکذِب .دروغ نگو

( تحف العقول ، ج2، ص153 )

از مفهوم این جمله استفاده می شود آنچه که دنیای انسان را خراب می کند وآنچه آخرت انسان را تباه می سازد وآنچه که  مانع خیر دنیا وآخرت می شود دروغ است . پس دروغ نگو تا بتوانی خیر دنیا وآخرت را کسب نمایی .

 

• نکند که دنیایت با ویرانی دین آباد باشد

امام  صادق (ع) :

اِذا صَلُحَ اَمرُ دُنیاکَ فَا تَّهِم دینَکَ .

زمانی که کار دنیا یت را درست وخوب ومرتب دیدی نسبت به دینت بدگمان شو. (تحف القول ، ج2، ص154)

 

• نیکی به پدران موجب نیکی فرزندان

امام  صادق (ع) :

بَرُّوا آبائَکُم یَبُرُّکُم  اَبنائُکُم .

با پدران خود خوش رفتاری کنید. که اگرچنین کنید فرزندان شما با شما خوشرفتاری خواهند نمود . (تحف القول ، ج2، ص154)

 

• به ناموس مردم چشم پاک باش تا به ناموست چشم پاک باشند

امام  صادق (ع) :

عُفُّوُا عَن نِساءِ النّاسِ تُعَفُّ نِسائُکُم.

نسبت به زنان مردم عفت را مراعات نموده  ورفتار عفیفانه داشته باشید (که اگر چنین شد) زنهای شما هم عفیف خواهند ماند. (تحف القول ، ج2، ص154)

• سلام مستحب و جواب آن واجب

امام  صادق (ع) :

اَلسَّلامُ تَطَوُّعٌ وَالرَّدُّ فَریضَهٌ.

شروع سلام مستحب اما جواب سلام واجب ولازم است.   (تحف القول ، ج2، ص155)

 

• به کلام بی سلام جواب نده

امام  صادق (ع) :

مَن بَدَأَ بِکَلامٍ  قَبلَ سَلامٍ فَلا تُجیبُوهُ.

هرکس پیش از سلام خواست با شما سخن بگوید جوابش را ندهید. (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• کمال سلام در وطن وسفر

امام  صادق (ع) :

اِنَّ تَمامَ التَّحِیَّهِ لِلمُقیمِ المُصافَحَهُ  وَتَمامَ التَّسلیمِ  عَلَی المُسافِرِ المَعانَقَهُ.

سلام کامل به فرد در وطن دست دادن   و سلام کامل برای شخص از راه رسیده ومسافردر آغوش گرفتن وبغل کردن است .  (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• ارزش مصافحه

امام  صادق (ع) :

تَصافَحُوا فَاِنَّها تَذهَبُ بِالسَّخیمَهِ .

هنگام دیدار مصافحه کنید و به یکدیگر دست بدهید  .  چرا که مصافحه کینه وبد اندیشی  را  از دل پاک می کند . (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• مالکیت نفس ونجات از آتش

امام  صادق (ع) :

مَن مَلِکَ نَفسَهُ اِذا غَضِبَ وَ اِذا رَغِبَ وَاِذا رَهِبَ وَاِذا اشتَهی حَرَّمَ اللهُ جَسَدَهُ عَلَی النّارِ .

هرکس هنگام خشم ومیل وترس وشهوت مالک نفس خود باشد وآن را مهار کند خداوند متعال جسم او را بر آتش جهنم حرام می کند.  (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• نعمت عافیت چه وقت یاد وچه وقت فراموش می شود؟

امام  صادق (ع) :

اَلعافِیَهُ نِعمَهٌ خَفیفَهٌ اِذا وُجِدَت نُسِیَت وَاِذا عُدِمَت ذُکِرَت .

عافیت نعمت پنهان است هر گاه موجود باشد  فراموش می شود وهر گاه نباشد به یاد می آید . (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• لشگر ابلیس

امام  صادق (ع) :

لَیسَ لِاِبلیسَ جُندٌ اَشَدُّ مِنَ النِّساءِ وَالغَضَبِ.

برای شیطان لشگری قویتر وسرسخت تر از زن  وخشم نیست .(تحف القول ، ج2، ص162)

 

• عبادت برتر

امام  صادق (ع) :

اَفضَلُ العِبادَهِ العِلمُ  بِاللهِ وَالتَّواضُعُ لَهُ.

برترین عبادت علم به خداوند وتواضع در برابرش می باشد . (تحف القول ، ج2، ص165)

 

• برتری عالم از…

امام  صادق (ع) :

عالِمٌ اَفضَلُ مِن اَلفِ عابِدٍ وَاَلفِ زاهِدٍ وَاَلفِ مُجتَهِدٍ.

عالم برتر از هزار عابد وهزارزاهد وهزار مجتهد (تلاشگر در کار خیر)است. (تحف القول ، ج2، ص165)

 

• تعلیم زکات علم

امام  صادق (ع) :

اِنَّ لِکُلِّ شَیءٍ زَکاهً وَ زَکاهُ  العِلمِ اَن یُعَلِّمَهُ اَهلَهُ.

هرچیزی دارای زکات است وزکات  علم آن است که به اهلش آموخته شود.(تحف القول ، ج2، ص165)

 

• مروت چیست ؟

امام  صادق (ع) :

وَقیلَ لَهُ :مَا المُرُوئَهُ؟  فَقالَ (ع) : لایَراکَ اللهُ حَیثُ نَهاکَ وَلایَفقُدُکَ مِن حَیثُ اَمَرَکَ.

از حضرت پرسیده شد که مروت چیست ؟ فرمود مروت آن است جایی که خدوند ترا از آنجا نهی فرمود نبیند وجایی که که شما را به آنجا دستور داد مفقود نبیند (تحف القول ، ج2، ص163)

 

• آثار شکر
• امام صادق (ع) :

وَالشُّکرُ زِیادَهٌ فِی النِّعَمِ وَاَمانٌ مِنَ الفَقرِ.

وشکر موجب زیادت در نعمت وامان از فقر است .(تحف القول ، ج2، ص163)

 

• عدم درخواست از نا اهل

امام  صادق (ع) :

 

فَوتُ الحاجَهِ خَیرٌ مِن طَلَبِها مِن غَیرِ اَهلِها.

از دست دادن حاجت بهتر است ازآنکه که آن را از نا اهل بخواهی . (تحف القول ، ج2، ص163)

 

• بداخلاقی بدتر از مصیبت

امام  صادق (ع) :

 

وَاَشَّدُ مِنَ المُصیبَهِ سُوءُ الخُلقِ مِنها .

سخت تر از مصیبت  بداخلاقی نسبت به آ ن مصیبت است . (تحف القول ، ج2، ص163)

 

 

• بدهکاری غم شب وخواری روز

امام  صادق (ع) :

اَلَّدینُ غَمٌّ بِاللَّیلِ وَذُلٌّ بِالنَّهارِ.

قرض نوعی اندوه در شب و خواری ذر روز است .(تحف العقول ، ج2، ص154)

• سودمندترین ورع

امام  صادق (ع) :

• وَاعلَم لاوَرَعَ اَنفَعُ مِن تَجَنُّبِ مَحارِمِ اللهِ وَالکَفِّ عَن اَذَی المُومِنینَ  وَاغتِیابِهِم .

وبدان هیچ ورعی سود مندتر از اجتناب از محرمات  وخود داری از آزار مومنین وغیبت آنها نیست .(تحف القول ، ج2، ص155)

 

• خوش اخلاقی گوارایی زندگی

امام  صادق (ع) :

وَلا عَیشَ اَهنَأُ مِن حُسنِ الخُلقِ.

هیچ زندگی گواراتر از خلق نیکو نیست .(تحف القول ، ج2، ص155)

 

• سودمندترین مال

امام  صادق (ع) :

 

وَلا مالَ اَنفَعُ مِن القَناعَهِ بِالیَسیرِ المُجزِیءِ.

هیچ مالی سود مندتر از اکتفا وقناعت به مال اندک ومکفی نیست .(تحف القول ، ج2، ص155)

 

• عجب زیانبارترین نادانی ها

امام  صادق (ع) :

وَلا جَهلَ اَضَرُّ مِنَ العُجبِ.

هیچ جهلی زیانبارتر از عجب نیست .(تحف القول ، ج2، ص155)

 

• نعمت خدا در حال رفاه وسختی

امام  صادق (ع) :

لِلهِ فِی السَّرّاءِ نِعمَهُ التَّفَضُّلِ وَفِی الضَّرّاءِ نَعمَهُ التَّطَهُّرِ.

برای خداوند در هنگام رفاه واسایش نعمت تفضل و در هنگام سختی نعمت پاکی وتطهیرازآلودگی به گناه ورذائل اخلاقی است. (تحف العقول ، ج2، ص156)

 

• نعمت خواسته وناخواسته

امام  صادق (ع) :

کَم مِن نِعمَهٍ لِلهِ عَلی عَبدِهِ فی غَیرِ اَمَلِهِ وَکَم مِن مُؤَمِّلٍ  اَمَلاً اَلخِیارُ فی غَیرِهِ .

چه فراوان نعمتهای خدا که بنده امید آن را داشت براو ارزانی می شود وچه فروان چیزهایی که بنده آرزوی آن را داشت اما خیراو در غیر آن بوده است .  (تحف القول ، ج2، ص156)

 

• شتاب به کجا؟ سعادت یا نابودی؟

امام  صادق (ع) :

وَکَم مِن ساعٍ اِلی حَتفِهِ وَهُوَ مُبطِیءٌعن حظِّهِ.

و چه فراوان کسانی که به سمت نابودی خود شتاب دارند در حالی که به سعادت خود کاهل وسست هستند. (تحف العقول ، ج2، ص157)

 

• زیان بی بصیرتی

امام  صادق (ع) :

اَلعامِلُ عَلی غَیرِ بَصیرَهٍ کَالسّائِرِ عَلی غَیرِ طَریقٍ تَزیدُهُ سُرعَهُ السَّیرِ اِلّا بُعداً.

آنکه کار خود بدون بصیرت انجام دهد به سان کسی است در غیر مسیر خود حرکت کند که سرعت حرکت جزدوری از هدف نتیجه یی ندارد . (تحف العقول ، ج2، ص158)

 

• بد اخلاق جانش در عذاب است

امام  صادق (ع) :

مَن ساءَ خُلقُهُ عُذَّبَ نَفسُهُ.

هرکس بد اخلاق باشد جانش در عذاب است . (تحف العقول ، ج2، ص161)

 

• از کار خیر بهتر چیست؟

امام  صادق (ع) :

اَلمَعرُوفُ کَاسمُهُ وَلَیسَ شَییءٌ اَفضَلُ مِنَ المَعرُوفِ اِلّا ثَوابُهُ.

کار خیر مانند نامش خوب است وهیچ چیزی برتر از کار خیر جز ثوابش نیست . (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• زکات نعمت کار خیر

امام  صادق (ع) :

المَعرُوفُ زَکاهُ النِّعَمِ .

کار خیر زکات نعمتها است  (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• زکات مقام شفاعت است

امام  صادق (ع) :

وَالشَّفاعَهُ زَکاهُ الجاهِ.

شفیع کسی شدن زکات جاه ومقام است . (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• بیماری زکات بدن است

امام  صادق (ع) :

وَالعِلَلُ زَکاهُ  الاَبدانِ.

بیماری زکات بدن است . (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• گذشت زکات پیروزی

امام  صادق (ع) :

وَالعَفوُ زَکاهُ الظَّفَرِ .

عفوو بخشش زکات پیروزی است . (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• تاثیر زکات

امام  صادق (ع) :

وَما اُدِّیَت زَکاتُهُ فَهُوَ مَامُونُ السَّلبِ.

وهرچه زکاتش داده شود از انسان سلب نخواهد شد (تحف العقول ، ج2، ص198)

 

• تفاوت پسر ودختر

امام  صادق (ع) :

اَلبَناتُ حَسَناتٌ وَالبَنُونَ نَعَمٌ فَالحَسَناتُ تُثابُ عَلَیهِنَّ وَالنِّعمَهُ تُسئَلُ عَنهُ.

دختر حسنه است وپسر نعمت که برای حسنه پاداش منظور می شود در حالی که نعمت مورد سئوال است ومؤاخذه دارد . (تحف العقول ، ج2، ص198)