چهل حدیث موضوعی از امام باقر (ع)

 

چهل حدیث موضوعی از امام باقر (ع)

 

• ظلم نکن

امام باقر (ع):  اِن ظُلِمتَ فَلا تَظلِم.

اگربه تو ستم شد تو ستم نکن(یعنی جواب ظلم را به ظلم نده)  (تحف العقول ، ج2 ، ص3)

 

• خیانت نکن

امام باقر (ع):  وَ اِن خانُوکَ  فَلا تَخُن.

اگر به تو خیانت شد تو خیانت نکن. ( یعنی جواب خیانت را به خیانت نده) (تحف العقول ، ج2 ، ص3)

 

• عدم خشم حتی در صورت تکذیب

امام باقر (ع):  وَ اِن کُذِّبتَ فَلا تَغضِب.

اگر تکذیب شدی  خشم نگیر. (یعنی خشمگین نشو حتی آن صورتی که تکذیبت نمودند) (تحف العقول ، ج2 ، ص3)

 

• بامدح دیگران شاد نشو

امام باقر (ع):  وَ اِن مُدِحتَ  فَلا تَفرَح.

اگر ستوده شدی شادی نکن.(یعنی ستایش دیگران ترا به وجد وسرور نیاورد)  (تحف العقول ، ج2 ، ص3)

• با بدگویی دیگران بیتابی نکن

امام باقر (ع):  وَ اِن ذُمِمتَ  فَلا تَجزَع.

اگرمذمت شدی بیتابی نکن.(یعنی با مذمت وبدگویی دیگران ناراحت نشو وبیتابی نکن. )  (تحف العقول ، ج2 ، ص3)

 

• سلامت قلب

امام باقر (ع):  وَ لاسَلامَهَ کَسَلامَهِ القَلبِ.

هیچ سلامتی به سان سلامت قلب نیست .(چون اگر قلب بیمار شود امور دیگر انسان بیمار می شود واگر قلب سالم باشد امور دیگر هم سالم می شود) (تحف العقول ، ج2 ، ص7)

 

• مخالفت با هوس نوعی عقل است

امام باقر (ع):  وَلا عَقلَ کَمُخالَفَهِ الهَوی.

هیچ عقلی به مانند مخالفت با هوس نیست . (زیرا  هوس دشمن انسان است پس عقل عملی به انسان گوید که  با آن مخالت کن چونکه دشمن توست )(تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• خوف باز دارنده

امام باقر (ع):  وَ لا خَوفَ کَخَوفٍ حاجِزٍ.

هیچ ترسی به مثل “ترس بازدارنده”   نیست .(چون ارزشمندترین ترس آن ترسی است که انسان را از گناه وتخلف وجرم باز دارد .) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• امید کمک بخش

امام باقر (ع):  وَلا رَجاءَکَرَجاءٍ مُعینٍ.

وهیچ امیدی به سان “امید یاری بخش”  نیست.(زیرا چنین امیدی راهگشا ومشوق ومحرک برای رسیدن  به مقصود است ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• فقر دل

امام باقر (ع):  وَلا فَقرَ کَفَقرِ القَلبِ.

و هیچ فقری به سان فقر دل نیست. (چون فقر جان  منشأ سایر فقرها است .زیرا اگر جان غنی شد سایر فقر ها تبدیل به غنا می شود واما اگر جان فقیر شد حتی سایر غناها به تدریج تبدیل به فقر می شود) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• غنای نفس

امام باقر (ع):  وَلا غِنی کَغِنَی النَّفسِ.

وهیچ غنایی به سان غنای جان نیست .(زیرا غنای جان  مایه غنای سایر امور است. پس اگر این غنا باشد سایر غناها به تدریج خواهند آمد واگر جان فقیر شد حتی سایر غناها به تدریج به فقر بدل خواهند شد. ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• چیرگی بر هوس قوت برتر

امام باقر (ع):  وَلا قُوَّهَ کَغَلَبَهِ الهَوی.

هیچ قدرتی به مانند چیرگی بر هوس نیست .(چون هوس  دشمن داخلی انسان وحتی قویتر از دشمن بیرونی است پس چیرگی بر آن  چیرگی بر قویترین دشمن است واین یعنی قدرت برتر) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• نور یقین

امام باقر (ع):  وَلا نُورَ کَنُورِ الیَقینِ.

هیچ نوری به مثل نور یقین نیست . (چون نور یقین  حقائق را برای انسان روشن می کند وآینده انسان را به انسان نشان می دهد ، خدا ومعاد را به انسان نشان می دهد وده ها اموریکه با چشم سر قابل رؤیت نیست بایقین قابل رؤیت است پس نور یقین همتا ندارد.  ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• کوچک شمردن دنیا نوعی یقین

امام باقر (ع):  وَلا یَقینَ کَاستِصغارِکَ الدُّنیا. وهیچ یقینی  همانند کوچک انگاشتن دنیا نیست.(چون یقین آن است که حقائق و واقعیات را نشان دهد وحقیقت دنیا نسبت به آخرت کوچک بل خیلی کوچک است وهر کس به این واقعیت برسد  به یقین رسیده است آن هم یقینی که بدیل ندارد) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• معرفت نفس برترین معرفتها

امام باقر (ع):  وَلا مَعرَفَهَ کَمَعرَفَتِکَ  بَنَفسِکَ.

وهیچ شناختی به سان شناخت تو از خودت نیست. (چون خود شناسی منشأبسیاری از شناخت ها است . زیرا خود شناسی خدا شناسی را به دنبال دارد چراکه   “فمن عرف نفسه فقد عرف ربه” وحتی خود شناسی  معاد شناسی وامثال آن را در پی دارد . پس معرفه النفس وخود شناسی برترین معرفتها وشناختها است . ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• نعمت عافیه

امام باقر (ع):  وَلا نِعمَهَ کَالعافِیَهِ.

وهیچ  نعمتی  مانند نعمت عافیت نیست.(خواه عافیت جسم باشد ویا عافیت جان وخواه عافیت دین باشد ویا عافیت دنیا . فرقی نمی کند نعمت عافیت با همه اقسامش برترین نعمتها است )  (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• همت بلند نوعی شرف

امام باقر (ع):  وَلا شَرَفَ کَبُعدِ الهِمَّهِ .

هیچ  شرافت ومقامی به سان بلند همتی نیست.(شرافت اجتماعی انسان در سایه کارهای بزرگ به دست می آید وکارهای بزرگ با همت بلند حاصل می شود  پس همت بلند خود نوعی شرافت است آن هم از نوع برترش )  (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• کوتاهی آرزو نوعی زهد

امام باقر (ع):  وَلا زُهدَ کَقَصرِالاَمَلِ.

وهیچ زهدی به مانند آرزوی کوتاه نیست .(پون زهد همان  بی میلی به دنیا است وآرزوی کوتاه مصداق کامل واتم زهد وبی میلی به دنیا است )(تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• رتبه طلبی حرص برتر

امام باقر (ع):  وَلا حِرصَ کَالمُنافَسَهِ فِی الدَّرَجاتِ.

وهیچ حرصی به مانند رقابت بر سرمقام نیست .(حرص نوعی شتاب برای رسیدن به امور دنیایی است وانسان آنگونه که برای نیل به مقام شتاب دارد نسبت به مسائل مالی  وامثال آن  شتاب ندارد  وگاه چقدر مال فراوان هزینه می کند تا به مقام برسد پس رقابت برسر مقام از رقابت برسر مال وامثال آن  به مراتب بیشتراست بنا براین  حرص بر سر مقام  بدیل ندارد ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

• انصاف قسمی از عدل

امام باقر (ع):  وَلا عَدلَ کَالاِنصافِ.

وهیچ عدالتی به مانند انصاف نیست. (چون انصاف  ستاندن حق دیگران از خود ودادن آن به صاحب حق است واین کار بسیار دشوار است وعدالتی است که همتا ندارد . ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• تجاوز از حد نوعی ظلم

امام باقر (ع):  وَلا تَعَدِّیَ کَالجَورِ.

وهیچ تجاوزی مثل ستم نیست.  (تعدی وتجاوز در بسیاری از امور مصداق دارد مثل تعدی در خوردن وآشامیدن که اسراف است ویا میل مفرط به مال که حرص است  ودهها مصداق مثل اینها که هیچکدام در تعدی مثل جور وستم نیستند. ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• هیچ ستمی مانند هماهنگی با هوس نیست

امام باقر (ع):  وَلا جَورَ کَمُوافَقَهِ الهَوی .

وهیچ جوری مثل سازش وهماهنگی با هوس نیست .(چراکه هوس  دشمن داخلی انسان است دشمنی به مراتب شدید تر وسخت تر از دشمن بیرون وچه ظلمی از این بالاتر که انسان با دشمن بی رحم خود هماهنگ شود وسازش نماید ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

• انجام واجبات طاعتی برتر

امام باقر (ع):  وَلا طاعَهَ کَأداءِالفَرائِضِ.

وهیچ طاعتی  همچون انجام واجبات نیست.(انجام مستحبات  هم طاعت است اما این طاعت به پای  طاعت انجام واجبات نمی رسدچون واجبات  تکلیف است واز کلفت ومشقت برخوردار است واین کجا ومستحبات اختیاری کجا ؟ در انجام مستحبات انسان دچار دغدغه ومشقت نیست چون هروقت نخواست انجام نمی دهد برخلاف  فرائض که انجام آن آمیخته با دغدغه است.) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• غمگین شدن خوف برتر

امام باقر (ع):  وَلا خَوفَ کَالحُزنِ. وهیچ ترسی همچون اندوه نیست. (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• عدم عقل خود مصیبتی است

امام باقر (ع):  وَلا مُصیبَهَ کَعَدَمِ العَقلِ.

وهیچ مصیبتی به سان فقد عقل نیست .(چون عقل راهنمای زندگی است وکسی که راهنما ندارد گم شده است وکسی که گم شد ده ها مشکل وگرفتاری ومصیبت دارد پس کدام مصیبت بالاتر از بی عقلی وبه قول ضرب المثل معروف : “چون عقل ندارد جانش در عذاب است”   ) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

 

 

• ضعف در یقین نوعی فقد عقل

امام باقر (ع):  وَلا عَدَمَ عَقلٍ کَقِلِّهِ الیَقینِ.

وهیچ بی عقلی مثل کمبود یقین نیست .(چون نتیجه عقل  یقین است پس کسی که یقین ندارد ویا کمبود یقین دارد او  مشکل عقلی دارد .) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• فقد خوف ناشی از قله یقین

امام باقر (ع):  وَلا قِلَّهَ یَقینٍ کَفَقدِ الخَوفِ. وهیچ کمبود یقینی به مثل نبود ترس نیست.(چون از آثار یقین ترس است پس کسی که ترس ندارد  معلوم می شود که یا یقین ندارد ویا یقینش اندک است)  (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• ایمان همان حب وبغض است

امام باقر (ع):  اَلایمانُ حُبٌّ  وَ بُغضٌ .

ایمان دوستی ودشمنی {در راه خدا} است(یعنی هرچه وهرکس را خدا دوست بدارد مومن دوست می دارد وهرکس را که خداوند دشمن بدارد او هم دشمن می دارد. ) (تحف العقول ، ج2 ، ص27)

 

• ناچیزشمردن گناه خود یک مصیبت است

امام باقر (ع):  وَلا مُصیبَهَ کَاستِهانَتِکَ بِالذَّنبِ  وَ رِضاکَ بِالحالَهِ الَّتی اَنتَ عَلَیها.

هیچ مصیبتی مانند کوچک شمردن گناه نیست وهمچنین هیچ مصیبتی مانند خوشنودی ات به وضع موجودت نیست.(زیرا گناه زیانهای فراوان دنیایی وآخرتی دارد پس کسی که نسبت به آن بی خیال شود وآن را  ناچیز انگارد  خود را به درد سر انداخته وبرای خود مصائب فراهم نموده است. وهمین طور کسیکه راضی به وضع موجودش باشد زیرا انسان باید رشد کند وباید امروزش بهتر از دیروز باشد پس کسی که وضعیت ثابت دارد وبه همان هم راضی است دچار مصیبت شده وخود خبر ندارد.) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• هیچ ارزشی به ارزش جهاد نیست

امام باقر (ع):  وَلا فَضیلَهَ کَا لجِهادِ.

هیچ فضیلتی به مانند فضیلت جهاد نیست. (ده ها موضوع در زندگی هست که دارای فضیلت وارزش است از قبیل کار ، خدمت، عبادت ، ضیافت ، صبر ، شکر و… اما هیچکدام به فضیلت جهاد نخواهد بود .) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• هیچ جهادی مانند مجاهده با هوس نیست

امام باقر (ع):  وَلا جِهادَ کَمُجاهَدَهِ الهَوی.

هیچ  جهادی به سان جهاد با هوس نیست.(چون هوس مهمترین دشمن آدم است وحتی از دشمن بیرونی قویتر است پس جهاد با آن همتا ندارد .) (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• عالم واقعی

امام باقر (ع):  لایَکُون العَبدُ عالِماً حَتّی لایَکُونَ حاسِداً لِمَن فَوقَهُ وَلا مُحَقِّراً  لِمَن دُونَهُ.

هیچ بنده یی عالم نمی شود و به مقام  علمی نمی رسد مگرآنکه نسبت به مافوق خود حسادت نورزد و مادون خود را هم  تحقیرنکند.(معلوم می شود که عالم شدن فقط به داشتن علم نیست بلکه عمل ورفتار هم مؤثر است وگاه عمل ورفتار از خود علم هم مهمتر است وحضرت به این بعد بیشتر توجه داردکه عالم بودن  را مقید به علم نکرد بل مقید به رفتار نمود . بنا بر این عالم حسود وعالم تحقیر کننده دیگران در حقیقت عالم نیست هرچند علم داشته باشد.) (تحف العقول ، ج2 ، ص25)

 

• قدرت کنترل غضب

امام باقر (ع):  وَلا قُوَّهَ کَرَدِّ الغَضَبِ. هیچ قوه وقدرتی به سان مهار خشم نیست. (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• خواری طمع

امام باقر (ع):  وَلا ذُلَّ کَذُلِّ الطَّمَع ِ.

هیچ خواری مانند خواری طمع نیست. (تحف العقول ، ج2 ، ص8)

 

• ارزش عالم

امام باقر (ع):  عالِمٌ یُنتَفَعُ بِعِلمِهِ اَفضَلُ مِن سَبعینَ اَلفَ عابِدٍ.

عالمی که از علمش استفاده می شود از هزار عابد بالاتر است.  (تحف العقول ، ج2 ، ص25)

 

• قیام به حق

امام باقر (ع):  قُم بِالحَقِّ.

به حق قیام کن.  (تحف العقول ، ج2 ، ص22)

 

• کناره گیری از آنچه مفید نیست

وَاعتَزِل ما لا یَعنیکَ .

از آنچه به حالت مفید نیست کناره گیری کن. (تحف العقول ، ج2 ، ص22)

 

• رفاقت با فاجر ممنوع

وَلا تَصحَبِ الفاجِرَ  وَ لا تَطَّلِعهُ عَلی سِرِّکَ.

با انسان بد و فاجر رفاقت نکن واو را به رازت آگاه نساز. (تحف العقول ، ج2 ، ص22)

 

• مشورت با اهل خشیت

وَاستَشِر فی اَمرِکَ الَّذینَ یَخشَونَ اللهَ.

در کار خود از کسانی مشورت گیر که اهل خشیت الهی اند. (تحف العقول ، ج2 ، ص22)

• در هر حکم الهی خیری برای مومن است

فی کُلِّ قَضاءِ اللهِ خَیرٌ لِلمُؤمِنِ.

در هر تقدیر الهی خیری برای مومن نهفته است (تحف العقول ، ج2 ، ص32)