چهل حدیث در تشييع جنازه

چهل حدیث در تشييع جنازه

 

چهل حدیث در موضوع تشییع برگزیده ، ترجمه ، اعرابگذاری و آنگاه موضوع بندی شده به شرح زیر ارائه می گردد:

 

الف : آثار و ارزشهای تشییع جنازه

تشییع جنازه مومن از موضوعات مهم  واز سفارشهای اکید معصومین (ع) است  که هم نوعی تکریم برای میت وهم عبرت برای خود انسان وهم مایه آمرزش شخص تشییع کننده  وهم موجب جذب استغفار فرشتگان وهم باعث برخورداری از رحمت پروردگار است که روایات زیر به این امور وامثال آن اشاره دارد:

• تشییع از دستورهای هفتگانه پیامبر(ص)
• تشییع سفارش امام صادق (ع)
• تشییع حق مرده بر زنده
• تشییع حق میت مومن است
• کدام دعوت سریع پذیرفته شود؟
• حضور در تشییع مقدم بر حضور در ولیمه
• چهار کیلومترراه رفتن برای تشییع
• شرکت فرشتگان در تشییع مومن
• تشییع کننده حق شفاعت از چهار نفر
• پاداش متنوع تشییع
• آمرزش تشییع کنندگان
• میلیونها پاداش برای تشییع
• هدیه به تشییع کنندگان
• نخستین تحفه مومن پس از موت
• تشییع موجب خروجی از همه گناهان
• پاداش به اندازه کوه احد برای مشیع
• چهار قیراط برای همراهی کننده جنازه
• مژده در وقت موت
• استغفار فرشتگان برای مشیعین
• استغفار فرشتگان برای مشیع از قبر تا موقف
• موسی پیامبر از پاداش تشییع می پرسد
• موت در حال تشییع موجب بهشت

 

آثار و ارزشهای تشییع

 

• تشییع از دستورهای هفتگانه پیامبر(ص)

امام باقر (ع)فرمود :

اِنَّ  رَسُولَ اللهِ (ص) اَمَرَهُم بِسَبعٍ  مِنها اِتَّباعُ الجَنائِزِ .

رسول خدا (ص) مومنین را به هفت چیز دستور داد که یکی از آنها  تشییع جنازه ها است .

(وسائل ، ج2 ، ص822  )

 

• تشییع سفارش امام صادق (ع)

امام صادق (ع) فرمود:

أبْلِغَ مَوَالِینَا السَّلاَمَ وَ أوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللهِ العَظِیمِ وَ أنْ یَعُودَ غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَقَوِیُّهُمْ عَلَی ضَعِیفِهِمْ وَ أنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جَنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أنْ یَتَلاَقُوا فِی بُیُوتِهِمْ فَإنَّ فِی لِقَاءِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً حَیَاةُ أمْرِنَا».( وسائل الشیعه، ج 8، ص 410)

امام صادق(علیه السلام) (به یکی از شیعیانش) می فرماید: سلام مرا به دوستانم برسان و آنها را به تقوی الهی سفارش و وصیّت کن و اینکه اغنیا به فکر فقیران باشند و قوی ها به ضعیفان کمک کنند و زنده ها به تشییع جنازه مرده ها بروند ]و احترام یکدیگر را حتّی از بعد از مرگ رعایت کنند[و اینکه همدیگر را در خانه هایشان ملاقات کنند که در ملاقات بعضی با بعض دیگر زنده کردن مکتب اهلبیت(علیهم السلام) است.

 

• تشییع حق مرده بر زنده

 

امام صادق (ع) فرمود:

حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ … أَنْ یَشْهَدَ جَنَازَتَهُ…

حق مسلمان بر مسلمان این است که … در تشییع جنازه او حاضر شود…

 

• تشییع حق میت مومن است

امام باقر (ع)

عَن زُرارَةَ قالَ: حَضَرَ أبُو جَعفَرٍ (ع) جَنازَةَ رَجُلٍ مِن قُرَيشٍ وَ أناَ مَعَهُ وَ كانَ فيها عَطاءٌ . فَصَرُخَت صارِخَةٌ فَقالَ عَطاءٌ لِتَسكُتِنَّ  أو لِنَرجَعَنَّ  . قالَ فَلَم تَسكُت فَرَجَعَ عَطاءٌ قالَ فَقُلتُ‏ لِأبي جَعفَرٍ (ع) إنَّ عَطاءً قَد رَجَعَ . قالَ وَ لِمَ ؟ قُلتُ صَرُخَت هذِهِ الصّارِخَةُ ، فَقالَ لَها لِتَسكُتِنَّ أو لِنَرجِعَنَّ فَلَم تَسكُت فَرَجَعَ فَقالَ : اِمضِ بِنا . فَلَو أنّا إذا رَأينا شَيئاً مِنَ الباطِلِ مَعَ الحَقِّ تَرَكنا لَهُ الحَقَّ لَم نَقضِ حَقَّ مُسلِمٍ ؟

زراره گوید در تشییع جنازه مردی از قریش که آقا امام صادق (ع) حضور داشت من خدمتش بودم در این تشییع عطا هم حضور داشت از قضا خانمی در این تشییع جیغ وداد می کرد وعطا به او گفت یا ساکت می شوی ویا ما برمی گردیم . آن خانم گوش نکرد وعطا هم برگشت. زراره گوید : جریان را به اقا عرض کردم وگفتم عطا هم تحمل نکرد وبرگشت . حضرت فرمود با ما بیا ودر ادامه فرمود اگر باطلی را کنار حق دیدیم آیا آن حق را رها می کنیم وبخاطر باطل حق را ترک می کنیم وحق مومن را ادا نمی کنیم ؟                                (وسائل ، ج2 ، ص823)

(پس معلوم می شود شرکت در تشییع جنازه مومن یک حق است وباید ادا شود ونمی شود آن را با بهانه هایی ترک نمود )

 

• کدام دعوت سریع پذیرفته شود؟

 

پیامبر(ص) فرمود:

اِذا دُعیتُم اِلَی الجَنائِزِ فَاسرَعُوا وَ اِذا دُعیتُم اِلَی العَرائِسِ فَابطَأُوا .

زمانی که به تشییع جنازه ها دعوت شدید سریع به پذیرید وهرگاه به عروسی ها دعوت شدید  به کندی قبول کنید .     (من لا یحضره الفقیه ، ج1 ، ص169)

• حضور در تشییع مقدم بر حضور در ولیمه

 

امام باقر (ع) در جواب سئوال از تقدم اجابت دعوت برای تشییع واجابت دعوت همزمان برای ولیمه فرمود:

يُجيبُ الجَنازَةَ ؛ فإنّ حُضورَ الجَنازَةِ يُذكِّرُ المَوتَ و الآخِرَةَ ، و حُضورَ الوَلائمِ يُلهي عن ذلكَ .

دعوت به تشييع جنازه را بپذيرد؛ زيرا حضور در تشييع جنازه، يادآور مرگ و آخرت است و حضور در وليمه ها از اين امور غافل مى گرداند.  (بحار الانوار ، ج81 ، ص284 ، ح40)

 

• چهار کیلومترراه رفتن برای تشییع

 

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

سِرْ سَنتَينِ بِرَّ والِدَيكَ ، سِرْ سَنةً صِلْ رَحِمَكَ ، سِرْ مِيلاً عُدْ مَريضا ، سِرْ مِيلَينِ شَيِّعْ جَنازَةً .

براى نيكى به پدر و مادرت، مسافت دو ساله به پيما. براى به جا آوردن صله رحم، مسافت يك ساله به پيما. براى عيادت بيمار، يك ميل(قریب دو کیلومتر) راه به پيما و براى شركت در تشييع جنازه اى، دو ميل(قریب به چهار کیلومتر) راه به پيما.                         (النوادر للراوندي ، ص92 ، ح 29 )

 

• شرکت فرشتگان در تشییع مومن

امام صادق (ع) فرمود:

ماتَ رَجُلٌ  مِنَ الأنصارِ مِن أصحابِ رَسُولِ اللهِ ( صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَالِهِ ) فَخَرَجَ رَسُولُ اللهِ ( صَلَّى اللهُ عَلَیهِ وَآلِهِ ) فی جَنازَتِهِ یَمشی فَقالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ : ألا تَرکَبُ یا رَسُولَ اللهِ ؟ فَقالَ : إنّی لَأکرَهُ أن أرکِبَ وَ المَلائِکَةُ یَمشُونَ .

مردی از از انصار که از صحابی رسول خدا بود فوت نمود  .پیامبر (ص) در تشییع وی شرکت نموده وپیاده حرکت می نمود. بعضی از اصحاب عرض کردند ای رسول خدا آیا سوارنمی شوی ؟ . حضرت فرمود کراهت وناخوش دارم سوار شوم در حالی که فرشتگان پیاده در حال تشییع او هستند.

(وسائل ، ج2 ، ص827  )

 

• تشییع کننده حق شفاعت از چهار نفر

امام باقر (ع) فرمود:

مَن شَيَّعَ جَنازَةَ امرئٍ مُسلمٍ اُعطِيَ يَومَ القِيامَةِ أربَعَ شَفاعاتٍ ، و لَم يَقُلْ شيئا إلاّ قالَ المَلَكُ : و لَكَ مِثلُ ذلكَ

هر كه جنازه مسلمانى را تشييع كند، روز قيامت چهار شفاعت به او داده شود و چيزى نگويد، مگر اينكه فرشته گويد : مانند آن از آنِ تو باد. (یعنی به تو میت هم حق شفاعت برای چهار نفر هم داده شود )                                           ( الأمالي للصدوق ،ص 287 ح319 )

 

• پاداش متنوع تشییع

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

مَن شَیَّعَ جَنازَةً فَلَهُ بِکُلِ خُطوَةٍ حَتّی یَرجِعَ  مِاَئَةَ ‌اَلفَ اَلفَ حَسَنَةً‌ وَ یُمحی عَنهُ مِاَئَةَ اَلفَ اَلفَ سَیِّئَةً  وَ

یُرفَعُُ لَهُ مِائَةَ ‌اَلفَ اَلفَ دَرَجَةً. فَاِن صَلّی عَلَیها یُشیِّعَهُ فی جَنازَتِهِ مِاَئَةَ اَلفَ اَلفَ مَلَک. کلُّهم یستغفرون له حتی یرجع. فان شهد دفنها و‌کلّ الله به الف ملک کلُّهم یستغفرون له: حتّی یبعث من قبره». رسول خدا صلی الله علیه و آله فرموده‌اند: کسی که جنازه‌ای را تشییع کند، هر قدمی که برمی‌دارد تا زمانی که برگردد، صدهزار هزار حسنه خواهد داشت و صد هزار هزار گناه از او محو می‌شود و صد هزار هزار درجه نزد خدا بدست می‌آورد و اگر بر میت نماز هم بخواند موقع مرگش صد هزار هزار ملائکه او را تشییع می‌کنند، که همه آنها برای او استغفار می‌کنند و اگر در دفن میت حاضر شود، خداوند صد هزار هزار فرشته را مأمور می‌کند تا روز قیامت برای او طلب مغفرت کنند».[۳]     ( وسائل الشیعه، ج 8، ص 421)

• آمرزش تشییع کنندگان

 

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

إنّ أوّلَ ما يُجازى بهِ المؤمنُ بعدَ مَوتهِ أن يُغفَرَ لجَميعِ مَن تَبِعَ جَنازَتَهُ .

نخستين پاداشى كه بعد از مرگ مؤمن به او داده مى شود، اين است كه همه تشييع كنندگان جنازه اش آمرزيده مى شوند.    (كنز العمّال ، ح 42310 )

 

• هدیه به تشییع کنندگان

امام باقر (ع) فرمود:

إذا اُدخِلَ المؤمنُ قَبرَهُ نُوديَ : ألا إنّ أوّلَ حِبائِكَ الجَنَّةُ ، وَ حِباءَ مَن تَبِعَكَ المَغفِرَةُ .

چون مؤمن در گور خود نهاده شود، او را ندا آيد : هان! نخستين هديه به تو بهشت است و هديه كسانى كه تشييعت كرده اند، آمرزش. (الكافي ، ج3، ص172ح1 )

• میلیونها پاداش برای تشییع

رسول خدا (ص) فرمود: مَن شَیَّعَ جِنازَةً فَلَهُ بِکُلِّ خُطوَةٍ ـ حَتّى یَرجِعَ إلى مَنزِلِهِ ـ مِئَةُ ألفِ ألفِ حَسَنَةٍ ، ویُمحى عَنهُ مِئَةُ ألفِ ألفِ سَیِّئَةٍ ، ویُرفَعُ لَهُ مِئَةُ ألفِ ألفِ دَرَجَةٍ ، فَإِن صَلّى عَلَیها شَیَّعَهُ فی جِنازَتِهِ مِئَةُ ألفٍ کُلُّهُم یَستَغفِرونَ لَهُ حَتّى یَرجِعَ ، فَإِن شَهِدَ دَفنَها وَکَّلَ اللّهُ بِهِ ألفَ مَلَکٍ کُلُّهُم یَستَغفِرونَ لَهُ ، حَتّى یُبعَثَ مِن قَبرِهِ .

هر کس جنازه اى را تشییع کند ، براى هر گامش ـ تا زمانى که به خانه اش برگردد ـ صد هزار هزار ثواب باشد، و صد هزار هزار گناه ، از او زُدوده مى شود، و صد هزار هزار درجه او را بالا مى برند، و اگر بر آن [مُرده] نماز بخواند ، صد هزار [فرشته] در تشییع جنازه او شرکت مى کنند و همگى ، تا زمانى که برگردد، برایش طلب آمرزش مى کنند، و اگر شاهد دفن او باشد ، خداوند ، هزار فرشته بر او مى گمارد که همگى تا آن گاه که از قبرش برانگیخته شود ، برایش آمرزش بطلبند .

(ثواب الأعمال ، ص 345 ، ح 1)

 

• نخستین تحفه مومن پس از موت

 

امام صادق (ع) فرمود:

أوّلُ ما يُتحَفُ بهِ المؤمنُ يُغفَرُ لِمَن تَبِعَ جَنازتَهُ .

امام صادق عليه السلام : نخستين تحفه اى كه به مؤمن داده مى شود، آمرزش تشييع كنندگان جنازه اوست.    (کافی ، ج3 ، ص173 ، ح3)

 

• تشییع موجب خروجی از همه گناهان

امام رضا علیه‌السلام:

مَنْ شَیَّعَ جَنَازَةَ وَلِیٍّ مِنْ أَوْلِیَائِنَا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمٍ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ.

کسی که در تشییع جنازه یکی از اولیای ما شرکت کند، همانند روزی که از مادر متولد شده، از گناهان پاک خواهد شد.

(مستدرک الوسائل، ج ۲، ص ۲۹۴)

 

• پاداش به اندازه کوه احد برای مشیع

امام باقر (ع) فرمود:

مَن شَيَّعَ مَيِّتاً حَتّى يُصَلِّيَ عَلَيهِ كانَ لَهُ قيراطٌ مِنَ الأجرِ وَ مَن بَلَغَ  مَعَهُ إلى قَبرِهِ حَتّى يُدفَنَ كانَ لَهُ قيراطانِ مِنَ الأجرِ وَ القيراطُ مِثلُ جَبَلِ أَحُدٍ.

هرکس جنازه یی را تشییع نماید تا اینکه براو نماز بخواند یک قیراط پاداش دارد وهرکس او را همراهی کند تا به قبر برسد ودفن شود  دو قیراط پاداش دارد. واندازه هرقیراط چون کوه احد است .

(وسائل ، ج2 ، ص823)

 

• در نقل دیگر فرمود:

‏ مَن مَشى مَعَ جَنازَةٍ حَتّى يُصَلِّىَ عَلَيها ثُمَّ رَجَعَ كانَ لَهُ قيراطٌ مِنَ الأجرِ  فَإذا مَشى مَعَها حَتّى تُدفَنَ كانَ لَهُ قيراطانِ وَ القيراطُ مِثلُ جَبَلِ أُحُدٍ.

هرکس با جنازه یی همراهی کند تا اینکه براو نماز بخواند و برگردد پاداش یک قیراط دارد  وهرگاه با او ادامه دهد تا دفن شود پاداش دو قیراط دارد  واندازه قیراط اندازه کوه احد است .

(وسائل ، ج2 ، ص823)

 

• چهار قیراط برای همراهی کننده جنازه

 

امام علی (ع) فرمود:

‏ مَن تَبِعَ جَنازَةً  كَتَبَ اللهُ لَهُ أربَعَ قَراريطٍ.  قيراطٌ  بِاِتِّباعِهِ  وَ قيراطٌ لِلصَّلاةِ عَلَيها وَ قيراطٌ بِالاِنتِظارِ حَتّى يَفرُغَ مِن دَفنِها وَ قيراطٌ لِلتَّعزِيَةِ.

هرکس جنازه یی را همراهی کند خداوند متعال برایش چهار قیراط منظور ومکتوب می کند  یک قیراط برای همراهی او با جنازه ویک قیراط برای نماز برآن ویک قیراط برای انتظار تا اتمام کار دفن ویک قیراط برای عزاداری بر او .      (وسائل ، ج2 ، ص822  )

 

• مژده در وقت موت

 

پیامبر (ص) فرمود:

إنَّ المُؤمِنَ یُبَشَّرُ عِندَ مَوتِهِ : إنَّ اللهَ قَد غَفَرَ لَکَ  وَ لِمَن یَحمِلُکَ إلى قَبرِکَ .

مومن در موتش به او مژده داده می شود که خداوند متعال هم ترا آمرزید وهم آن کسی را که ترا تا قبرت حمل نمود.                                   (الفقیه ، ج1 ، ص80 ، ح356 )

 

• استغفار فرشتگان برای مشیع از قبر تا موقف

امام صادق (ع) فرمود:

درمَنْ شَيَّعَ جَنَازَةَ مُؤْمِنٍ حَتَّى يُدْفَنَ فِي قَبْرِهِ وَكَّلَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ سَبْعِينَ مَلَكاً مِنَ اَلْمُشَيِّعِينَ يُشَيِّعُونَهُ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ إِلَى اَلْمَوْقِفِ .

هر كس جنازۀ مؤمنى را تشييع نمايد تا او در قبرش دفن شود، خداوند هفتاد فرشتۀ تشييع‌كننده بر او بگمارد كه وقتى از قبرش بيرون مى‌آيد و به سوى موقف مى‌رود، او را تشييع نمايند و برايش استغفار كنند.  (کافی ، ج3 ، ص173)

 

• موسی پیامبر از پاداش تشییع می پرسد

 

امام باقر (ع) فرمود:

فيما ناجى بِهِ مُوسى (ع) رَبَّهُ  قالَ يا رَبِّ  ما لِمَن شَيَّعَ جَنازَةً ؟  قالَ أُوَكِّلُ بِهِ مَلائِكَةً مِن مَلائِكَتي مَعَهُم راياتٌ يُشَيِّعُونَهُم مِن قُبُورِهِم إلى مَحشَرِهِم.

از جمله مسائلی که حضرت موسی (ع) با خداوند متعال مطرح نمود ونجواکرد این بود که عرض کرد پروردگار من ! چه پاداشی برای تشییع کننده هست؟ خداوند متعال در جواب فرمود:فرشتگانی از فرشتگانم که حامل پرچمند وکیل می کنم تا او را تا محشرش هدایت نمایند . (واین بزرگترین نعمت در آن لحظه حساس که انسان نمی داند چه باید بکند وکجا باید برود می باشد .)

(وسائل ، ج2 ، ص820  )

 

• موت در حال تشییع موجب بهشت

امام علی (ع) فرمود:

ضَمِنتُ لِسِتَّهٍ عَلَی اللهِ الجَنَّهَ … رَجُلٌ خَرَجَ فی جَنازَهِ رَجُلٍ مُسلِمٍ فَماتَ فَلَهُ الجَنَّهُ …

تضمین می می کنم برای شش نفر که خداوند بهشت او رابر عهده گیرد … یکی  کسی که در پی تشییع جنازه مسلمانی برود  و دچار مرگ شود پس برای او بهشت است .  (وسائل ، ج2 ، ص821  )

 

خودسازی در تشییع

• سیره پیامبر (ص) در تشییع
• در تشییع عقل را فعال کن
• گویا خودت تشییع می شوی
• در تشییع چنان باش گویا ازخدا درخواست برگشت به دنیا داری
• ذکر در وقت رؤ یت تشییع جنازه
• غفلت در تشییع ممنوع
• در تشییع باورکن تو هم به او می پیوندی
• تشییع جنازه برای پاداش
• تذکر میت به تشییع کنندگان

 

 

خود سازی  در تشییع

 

تشییع علاوه بر تکریم میت ومضاف بر آمرزش تشییع کننده و ایجاب بهشت براو  وفزونی درجاتش  موجب اصلاح نفس او وتزکیه جان او هم می شود وانسانی که در تشییع شرکت می کند می تواند با عبرت گرفتن وذکر گفتن وامثال آن به خود سازی به پردازد که روایات زیر به این امور می پردازد

 

• سیره پیامبر (ص) در تشییع

 

كانَ رَسُولُ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَآلِهِ) إذا تَبِعَ جَنازَةً  غَلَبَتهُ كَآبَةٌ وَ أكثَرَ حَديثَ النَّفسِ وَ أقَلَّ الكَلامَ.

پیامبر (ص) چنین بود هرگاه  پی جنازه یی حرکت می نمود اندوه سنگین براو غلبه می نمود وخیلی با خود زمزمه داشت  و هم خیلی کم حرف می زد.          (میزان الحکمه ، ج11 ،ص 138)

 

• در تشییع عقل را فعال کن

 

پیامبر(ص) خطاب به اباذر فرمود:

يا أبا ذَرٍّ !  إذا تَبِعتَ جَنازَةً  فَليَكُن عَقلُكَ فيها مَشغُولاً بِالتَّفَكُّرِ وَ الخُشُوعِ  وَاعلَم أنَّكَ لاحِقٌ بِهِ.

ای اباذر هر گاه در پی جنازه یی حرکت کردی پس عقلت مشغول فکر کردن شود  ودر برابر پروردگار خشوع نماید . وبدان که تو هم  به او ملحق خواهی شد.(میزان الحکمه ، ج11 ،ص 138)

 

• گویا خودت تشییع می شوی

 

امام باقر (ع) فرمود:

إذا کُنتَ  في جَنازَةٍ  فَكُن كَأنَّكَ  أنتَ المَحمُولُ، وَ كَأنَّكَ سَألتَ رَبَّكَ الرَّجعَةَ  إلَى الدُّنيا  لِتَعمَلَ عَمَلَ مَن عاشَ ، فَإنَّ الدُّنيا عِندَ العُلَماءِ مِثلُ الظِّلِّ .

در تشییع جنازه چنان باش که گویا خودت در حال تشییع هستی وچنان باش که گویا از خدا می خواهی ترا برگرداند به دنیا تا مثل زندگان (درست) زندگی کنی .چراکه دنیا  نزد اهل علم همچون سایه است .(یعنی زندگی ومعیشت حقیقی  زندگی اخرتی است وزندگی دنیا سایه آن زندگی است پس ادم باید با توجه به زندگی عالم آخرت زندگی کند وزندگی خود را با زندگی آخرت تطبیق دهد)        (میزان الحکمه ، ج11 ،ص 139)

 

• در تشییع چنان باش گویا ازخدا درخواست برگشت به دنیا داری

 

امام صادق (ع) فرمود:

إذا حَمَلتَ  جَنازَةً  فَكُن كَأنَّكَ  أنتَ  المَحمُولُ ، أو كَأ نَّكَ  سَألتَ  رَبّكَ الرُّجُوعَ  إلَى الدُّنيا لِتَعمَلَ، فَانظُر ماذا تَستَأنِفُ، ثُمَّ قالَ:  عَجَباً  لِقَومٍ حُبِسَ أوَّلُهُم عَلى آخِرِهِم، ثُمَّ نادى مُنادٍ فيهِم بِالرَّحيلِ وَهُم يَلعَبُونَ .

وقتی جنازه ئی را حمل می کنی چنان باش که گویا خودت در تابوت قرار داری وحمل می شوی ویا چنان باش که گویا مُردی واز خدا می خواهی که ترا به دنیا برگرداند تا به عمل صالح به پردازی پس در چنین حالتی به بین زندگی را چگونه شروع واز سر خواهی گرفت.

سپس حضرت فرمود : شگفت قومی که پیشینیان شان بخاطر پیوست پسینیان به انها  نگه داشته شدند (وپیشینیان دربرزخ منتظر بازماندگان وپسینیان هستندتا برسند) ومنادی هم اهنگ کوچ بازماندگان به عالم اخرت را سرداد اما بازماندگان همچنان سرگرم بازی دنیایند. (میزان الحکمه ، ج11 ،ص 139)

• ذکر در وقت رؤ یت تشییع جنازه

 

امام صادق (ع) فرمود:

قالَ رَسُولُ اللّهُ صَلّى اللّهُ عَلَيهِ وَ آلِهِ : مَنِ استَقبَلَ جَنازَةً أو رَآها فَقالَ : اَللّهُ أكبَرُ هَذا ما وَعَدَناَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ. اَللّهُمَّ زِدنا إيماناً وَ تَسليماً . اَلحَمدُ لِلّهِ الَّذي تَعَزَّزَ بِالقُدرَةِ وَ قََهَرَ العِبادَ بِالمَوتِ، لَم يَبقِ فِي السَّماءِ مَلَكٌ إلّا بَكى رَحمَةً لِصَوتِهِ..

رسول خدا(ص) فرمود:هرکس به استقبال جنازه یی شتافت ویا آن را دید پس بگوید:

اَللّهُ أكبَرُ هَذا ما وَعَدَناَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ. اَللّهُمَّ زِدنا إيماناً وَ تَسليماً . اَلحَمدُ لِلّهِ الَّذي تَعَزَّزَ بِالقُدرَةِ وَ قََهَرَ العِبادَ بِالمَوتِ، لَم يَبقِ فِي السَّماءِ مَلَكٌ إلّا بَكى رَحمَةً لِصَوتِهِ..

یعنی خدا بزرگتر است . این همانی است که خدا ورسولش به ما وعده داده بودند . وخدا ورسول خدا راست گفتند. خدایا ایمان وتسلیم ما را افزون فرما . حمد خدایی را که به قدرت   عزیز وغالب است وبا موت   بندگان را مقهور خود ساخته است . در آسمان فرشته یی نماند جزاینکه از سر رحمت ومهر برصوت وسخن چنین شخصی گریه کند.    (کتاب وافی ، ج24 ، ص392)

 

• غفلت در تشییع ممنوع

 

امام علی (ع)

وَ قَدْ تَبِعَ جِنَازَةً فَسَمِعَ رَجُلًا يَضْحَكُ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ كَأَنَّ الْمَوْتَ فِيهَا عَلَى غَيْرِنَا كُتِبَ وَ كَأَنَّ الْحَقَّ فِيهَا عَلَى غَيْرِنَا وَجَبَ وَ كَأَنَّ الَّذِي نَرَى مِنَ الْأَمْوَاتِ سَفْرٌ عَمَّا قَلِيلٍ إِلَيْنَا رَاجِعُونَ نُبَوِّئُهُمْ

أَجْدَاثَهُمْ وَ نَأْكُلُ تُرَاثَهُمْ (كَأَنَّا مُخَلَّدُونَ بَعْدَهُمْ ) نَسِينَا كُلَّ وَاعِظٍ وَ وَاعِظَةٍ وَ رُمِينَا بِكُلِّ جَائِحَةٍ.

امام عليه السّلام پى جنازه اى (كه به گورستان مى بردند) مى رفت شنيد كه مردى مى خندد، پس (در ترغيب به خوهاى پسنديده) فرمود:

گويا مردن در دنيا بر غير ما نوشته شده، و گويا حقّ (مرگ) در دنيا بر غير ما لازم گشته، و گويا مرده هايى كه مى بينيم (هر روز مى روند) مسافرينى هستند كه بزودى بسوى ما برميگردند ايشان را در قبرهاشان مى گذاريم، و داراييشان را مى خوريم، مانند آنكه ما پس از آنها جاويد خواهيم ماند كه پند دهنده ها (زن و مرد از مردگان) را فراموش كرديم، و بهر آفت و زيانى گرفتار شديم.

(نهج البلاغه ، حکمت122)

 

• در تشییع باورکن تو هم به او می پیوندی

 

پیامبر(ص) خطاب به اباذر فرمود:

يا أبا ذَرٍّ !  إذا تَبِعتَ جَنازَةً  فَليَكُن عَقلُكَ فيها مَشغُولاً بِالتَّفَكُّرِ وَ الخُشُوعِ  وَاعلَم أنَّكَ لاحِقٌ بِهِ.

ای اباذر هر گاه در پی جنازه یی حرکت کردی پس عقلت مشغول فکر کردن شود  ودر برابر پرورگار خشوع نماید . وبدان که تو هم  به او ملحق خواهی شد.(میزان الحکمه ، ج11 ،ص 138)

 

• تشییع جنازه برای پاداش

 

امام باقر (ع)

زراره  …  قالَ فَلَمّا صَلّى عَلَى الجَنازَةِ قالَ وَلِيُّها لِأبي جَعفَرٍ (ع) اِرجِع مَأجُوراً  رَحِمَكَ اللهُ فَإنَّكَ لا تَقوى عَلَى المَشي فَأبى أن يَرجِعَ  . قالَ فَقُلتُ لَهُ قَد أذِنَ لَكَ فِي الرُّجُوعِ وَ لِيَ حاجَةٌ أُريدُ أن أسألَكَ عَنها فَقالَ اِمضِ فَلَيسَ  بِإذنِهِ جِئنا وَ لا بِإذنِهِ نَرجِعُ إنَّما هُوَ فَضلٌ وَ أجرٌ طَلَبناهُ فَبِقَدرِ ما يَتَّبّعُ الجَنازَة َ

الرَّجُلُ يُؤجَرُ عَلى ذلِكَ‏.

زراره در ادامه روایت گویدکه امام باقر (ع) (در ادامه تشییع جنازه ) بر آن جنازه نماز خواند و ولی میت به امام باقر عرض کرد خداوند به شما اجر بدهد و شما را از رحمت  خود بهره مند فرماید ،  برگرد ! چرا که شما توان پیاده روی همراه جنازه را نداری اما حضرت امتناع نمود وبه تشییع ادامه داد . زراره گوید به حضرت عرض کردم   ولی میت خودش اجازه داد تا برگردی واز قضا من با شما کاری دارم که باید درمیان بگذارم واز شما کسب تکلیف کنم.

حضرت فرمود به تشییع ادامه بده . ما نه به اذن او آمدیم ونه به اذن او بر می گردیم بل این شرکت وتشییع خودش یک فضیلت وخودش یک پاداش است که به طلب آن در تشییع شرکت نمودیم پس انسان به میزان همراهی باجنازه پاداش داده می شود.  (وسائل ، ج2 ، ص823)

(پس اگر همراهی بیشتر باشد پاداش بیشتر واگر کمترباشد  پاداش کمتر)

 

• تذکر میت به تشییع کنندگان

 

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

ما مِن مَيّتٍ يُوضَعُ على سَريرِهِ فَيُخطا بهِ ثلاثَ خُطاً إلاّ نادى بصَوتٍ يَسمَعُهُ مَن يَشاءُ اللّه ُ : يا إخوَتاهُ ! و يا حَمَلةَ نَعشاهُ ! لا تَغُرَّنَّكُمُ الدُّنيا كَما غَرَّتني ! و لا يَلعَبَنَّ بكُمُ الزَّمانُ كما لَعِبَ بِي ! أترُكُ ما تَرَكتُ لِذُرِّيَّتي وَ لا يَحمِلونَ عَنّي خَطيئَتي ، وَ أنتُم تُشَيِّعُوني ثُمّ تَترُكُوني وَ الجَبّارُ يُخاصِمُني .

هيچ مرده اى نيست كه در تابوتش نهاده و سه گام برده شود، مگر اينكه با صدايى، كه هر كس كه خدا بخواهد آن را مى شنود، صدا مى زند : اى برادران! اى تابوت كشان! زنهار كه دنيا شما را چون من نفريبد! و روزگار شما را نيز چون من بازى ندهد! براى بازماندگانم مال و منال بر جاى گذاشتم، در حالى كه آنان بار گناهى از مرا به دوش خود نمى كشند و شما نيز مرا تشييع مى كنيد و سپس تنهايم مى گذاريد و خداوند جبّار از من حساب مى كشد.

(كنز العمّال،ح42357 و بحار الأنوار ،ج6 ،ص258 )

 

رعایت آداب در تشییع

• اعلام برای تشییع
• برگشت از تشییع با اجازه صاحب میت
• کراهت سواره در تشییع
• پشت جنازه حرکت کنید
• چگونگی حرکت در تشییع مسلمان و کافر
• حرکت جلوی “جنازه مخالف“ هرگز
• خانمها پشت سر مردان در تشییع
• افضلیت حرکت پشت سر جنازه
• حرکت پشت سر فرشتگان درتشییع
• جواز حرکت در چهار طرف جنازه
• حرکت در پشت وپیش جنازه بلامانع
• تشییع همراه با کرام الکاتبین
• آمرزش چهل گناه کبیره
• برترین وپرثواب ترین تشییع کنندگان

 

• اعلام برای تشییع

 

امام صادق (ع) فرمود:

يَنبَغي لِأولياءِ المَيّتِ أن يُؤْذِنوا إخوانَ المَيّتِ بمَوتهِ ، فيَشهَدونَ جَنازَتَهُ وَ  يُصَلُّونَ علَيهِ ، فيُكسِبُ لَهُمُ الأجرَ و يُكسِبُ لِمَيّتهِ الاستِغفارَ .

شايسته است كه صاحبان عزا برادران دينى ميّت را از مرگ او با خبر سازند، تا در تشييع جنازه حاضر شوند و بر او نماز خوانند و بدين ترتيب، هم براى آنان اجرى حاصل شود و هم براى ميّت استغفار به عمل آيد.   (علل الشرایع ، ص301 ، ح1)

 

• برگشت از تشییع با اجازه صاحب میت

 

امام صادق (ع) فرمود:

قالَ رَسُولُ اللهِ (ص) : ‏ أميرانِ  وَ  لَيسا بِأميرَينِ لَيسَ  لِمَن تَبِعَ جَنازَةً  أن يَرجِعَ حَتّى يُدفَن أو يُؤذَنَ  لَهُ  وَ رَجُلٌ يَحُجُّ  مَعَ امرَ أةٍ  فَلَيسَ  لَهُ  أن  يَنفِرَ حَتّى تَقضي نُسُكَها.

پیامبر (ص)  فرمود : دو امیری که  به ظاهر امیرند (یعنی به ظاهر امیر وفرمانروای خودهستند اما نمی توانند امیری کنند ودر حقیقت دیگران امیری می نمایند) یکی تشییع کننده جنازه که حق برگشتن ندارد مگر اینکه جنازه دفن شود ویا اینکه صاحب میت اجازه برگشت به او بدهد ودوم مردی که با خانمی حج انجام می دهد که تااتمام اعمال حج خانم او نمی تواند از حج کوچ کند وبرگردد.

(وسائل ، ج2 ، ص823)

 

• کراهت سواره تشییع نمودن

 

امام صادق (ع) فرمود:

إنَّهُ (امام علی  ع ) کَرِهَ أن یَرکِبَ الرَّجُلُ  مَعَ الجَنازَةِ فی بَدأتِهِ (4) إلا مِن عُذرٍ ، وَ قالَ : یَرکَبُ إذا رَجَعَ .

امام علی (ع) برای امام علی (ع) مکروه وناخوشایند بود اینکه انسان در شروع تشییع سواره باشد وفرمود : سوار شدن هنگام برگشت  مانعی ندارد .

(وسائل ، ج2 ، ص827  )

 

• پشت جنازه حرکت کنید

 

امام علی (ع)فرمود :

سَمِعتُ النَّبِیُّ  (ص)  یَقُولُ : اِتَّبِعُوا الجَنازَهَ  وَ لا تَتَّبِعُکُم . خالِفُوا اَهلَ الکِتابِ.

شنیدم پیامبر خدا(ص) می فرمود: در پی جنازه باشید  نه اینکه جنازه پی شما باشد . (با این کار) خلاف اهل کتاب عمل کنید.     (یعنی انها بجای اینکه پشت جنازه حرکت کنند  جلوی جنازه حرکت می کردند ،  پس شما اینگونه نباشید)

(وسائل ، ج2 ، ص825  )

 

• چگونگی حرکت در تشییع مسلمان یا کافر

 

امام صادق (ع) فرمود:

اِمشِ أمامَ جَنازَةِ المُسلِمِ العارِفِ وَ لا تَمشِ أمامَ جَنازَةِ الجاحِدِ . فَإنَّ أمامَ جَنازَةِ المُسلِمِ مَلائِكَةٌ يَسرَعُونَ بِهِ إلَى الجَنَّةِ  وَ إنَّ  أمامَ جَنازَةِ الكافِرِ مَلائِكَةٌ يَسرَعُونَ  بِهِ إلَى النّارِ.

جلوی جنازه مسلمان عارف به حق  حرکت کن وجلوی جنازه انسان منکر حق (کافر) حرکت نکن  چراکه جلوی جنازه مسلمان فرشتگان قرار دارند تا با شتاب او را به بهشت به برند و جلوی جنازه کافر فرشتگانی اند که با شتاب او را به آتش جهنم می برند.

(وسائل ، ج2 ، ص826)

 

• حرکت جلوی جنازه شخص مخالف هرگز

 

امام صادق (ع) در جواب سئوال چگونگی حرکت با جنازه فرمود:

إن كانَ مُخالِفاً فَلا تَمشِ أمامَهُ  فَإنَّ مَلائِكَةَ العَذابِ يَستَقبِلُونَهُ بِأنواعِ العَذابِ.

اگر جنازه از مخالفین باشد جلوی او حرکت نکن چراکه فرشتگان عذاب با انواع عذاب  به استقبال او می آیند.             (وسائل ، ج2 ، ص826)

• خانمها پشت سر مردان در تشییع

 

پیامبر اکرم (ص) فرمود:

خَيْرُ صُفُوفِ اَلصَّلاَةِ اَلْمُقَدَّمُ وَ خَيْرُ صُفُوفِ اَلْجَنَائِزِ اَلْمُؤَخَّرُ قِيلَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ كَيْفَ ذَلِكَ قَالَ لِأَنَّهُ سَتْرٌ لِلنِّسَاءِ فَخَيْرُ صُفُوفِ اَلرِّجَالِ أَوَّلُهَا وَ خَيْرُ صُفُوفِ اَلنِّسَاءِ آخِرُهَا

بهترین صفهای نماز صف جلو است  وبهترین صف تشییع جنازه ها  صف آخر است .  کسی عرض یا رسول الله  چرا اینگونه است ؟

حضرت فرمود:برای اینکه این برای صیانت بانوان بهتر است . بنا بر این در تشییع  بهترین صف برای مردان  صفوف جلو است وبرای بانوان صفهای آخر است .

(دعائم الإسلام ، ج1 ، ص154 )

 

• افضلیت حرکت پشت سر جنازه

 

امام صادق (ع) فرمود:

الَمَشيُ خَلفَ الجَنازَةِ أفضَلُ مِنَ المَشيِ بَينَ يَدَيها.

حرکت پشت جنازه فضیلتش بیشتر از حرکت جلوی جنازه است.

(وسائل ، ج2 ، ص824)

 

• حرکت پشت سر فرشتگان درتشییع

امام باقر (ع) فرمود:

مَشَى النَّبِيُّ  (ص) خَلفَ جَنازَةٍ .  فَقيلَ لَهُ يا رَسُولَ اللهِ ما لَكَ  تَمشي خَلفَها ؟  فَقالَ إنَّ المَلائِكَةَ أراهُم يَمشُون أمامَها وَ نَحنُ تُبَّعٌ  لَهُم‏.

پیامبر خدا(ص) پشت جنازه یی حرکت می کرد کسی به گفت یا رسول الله چه شد که پشت سر جنازه حرکت کردید ؟ فرمود :  دیدم که فرشتگان جلوی جنازه حرکت می کنند وما پشت فرشتگان  راه را پی گرفتیم   وخود را عقب فرشتگان قرار دادیم .    (وسائل ، ج2 ، ص824)

 

• جواز حرکت در چهار طرف جنازه

 

امام باقر ویا صادق (ع) در جواب سئوال از چگونگی حرکت با جنازه فرمودند:

بَينَ يَدَيها وَ عَن يَمينِها وَ عَن شِمالِها وَ خَلفَها.

درتشییع هم می توان از جلو وهم از سمت راست و هم از سمت چپ و هم از پشت سر جنازه حرکت کرد .                     (وسائل ، ج2 ، ص825)

 

• حرکت در پشت وپیش جنازه بلامانع

 

امام باقر (ع) فرمود:

اِمشِ بَينَ يَدَيِ الجَنازَةِ وَ خَلفَها.

جلوی جنازه ویا پشت جنازه حرکت کن.

(وسائل ، ج2 ، ص825)

 

• تشییع همراه با کرام الکاتبین

 

امام باقر (ع) فرمود:

مَن أحَبَّ أن يَمشِيَ  مَمشَى الكِرامِ الكاتِبينَ  فَليَمشِ  بِجَنبَيِ السَّريرِ.

هرکس دوست دارد در تشییع جنازه راه کرام الکاتبین به پیماید  باید دو طرف تابوت حرکت کند.

(وسائل ، ج2 ، ص825)

(چون آنها دوطرف جنازه حرکت می کنند)

 

 

 

• برترین وپرثواب ترین تشییع کنندگان

 

پیامبر(ص) فرمود:

أفضَلُ أهلِ الجَنازَةِ  أكثَرُهُم فيهِ  ذِكراً  وَ مَن لَم يَجلِس حَتى تُوضَعَ، وَ أوفاهُم مِكيالاً مَن حَثا عَلَيها ثَلاثاً

برترین تشییع کنندگان آنهایی هستند که در حال تشییع بیشترین ذکر را داشته باشند ونیز آنهایی که تا مقصد تشییع از پانمی نشینند وهم چنین پرپیمانه ترین پاداش را آنهایی دارند (که تشییع را ادامه داده تا به قبر به رسند ودر دفن هم شریک شده و) سه بار و یا سه بیل مثلا خاک برلحد بریزند.

(میزان الحکمه ، ج11 ،ص 138)

 

چگونگی حمل جنازه

حمل جنازه غیر از تشییع است . کسانیکه زیر تابوت قرار می گیرند وتابوت را حمل می کنند  حاملین جنازه اند وآنهایی جنازه را همراهی می کنند وبه دنبال آن حرکت می کنند  مشیعین وتشییع کنندگان هستند و علی الاصول ثواب حاملین بیش از مشیعین هست چون حاملین دو کار می کنند هم حمل می کنند وهم تشییع ولی مشیعین فقط تشییع می کنند نه حمل.

 

• حمل جنازه از چهار طرف
• میت را به ارامی به برید
• میانه روی در حمل وبردن میت
• آثار حمل جنازه
• آمرزش چهل گناه کبیره

 

45-حمل جنازه از چهار طرف

امام باقر (ع)فرمود:

مَن حَمَلَ أخاهُ المَیِّتَ  بِجَوانِبِ السَّریرِ الأربَعَةِ مَحَی اللهُ عَنهُ أربَعینَ کَبیرَةً مِنَ الکَبائِرِ ، وَالسُّنةُ  أن یُحمَلَ

السَّریرُ مِن جَواِنبِهِ الأربَعَةِ ، وَما کانَ بَعدَ ذلِکَ فَهُوَ  تَطَوُّعٌ  .

هرکس جنازه برادر دینی خود را از چهار طرف حمل کندخداوند متعال چهل گناه کبیره  از انواع گناهان بزرگ را از او محو کند . وسنت هم همین است که تابوت از چهار طرف حمل شود وغیر این صورت تطوع ومستحب است

(یعنی اگر حمل  فقط یک طرف ویا دو طرف ویا احیانا سه طرف باشد  اما به چهار طرف نرسد اگرچه تطوع وامر پسندیده ومستحب است ولکن سنت نیست چون سنت حمل جنازه به چهار طرف است  یعنی حامل جنازه نخست از یک طرف از چهار طرف شروع کند آنگاه آن را رها می کند و طرف دوم را به دوش می گیرد و بعداز آن طرف سوم و نیز چهارم را که بدین ترتیب  جنازه را به چهار طرف حمل نمود.)                        (الفقیه ، ج1، ص99، ح461)

 

• میانه روی در حمل وبردن میت

 

پیامبر(ص) فرمود:

عَلَيكُم بِالسَّكينَةِ، عَلَيكُم بِالقَصدِ فِي المَشي بِجَنائِزِكُم.

بر شما باد به وقار وبر شما باد به ارامش در بردن  وحمل جنازه های تان.

(میزان الحکمه ، ج11 ،ص 137)

 

• جنازه را به آرامی به برید

 

رسول الله (صلى الله عليه وآله) – لَمّا مَرُّوا  بِجَنازَةٍ  تُمخَضُ كَما يُمخَضُ الزُّقُّ : عَلَيكُم بِالسَّكينَةِ ،

عَلَيكُم بِالقَصدِ فِي المَشيِ بِجَنائِزِكُم.

پیامبر خدا(ص) وقتی جنازه یی  را می بردندکه مانند خیکی که تُلُم می زنند بالا وپایین می شد فرمود: آرام باشید وبا جنازهای تان به آرامی حرکت کنید.     (میزان الحکمه ، ج11 ،ص 137)

 

• آثار حمل جنازه

امام صادق (ع) فرمود:

مَن أخَذَ  بِقائِمَةِ السَّریرِ غَفَرَ اللهُ  لَهُ خَمساً وَ عِشرینَ کَبیرَةً  وَ إذا رَبَّعَ خَرَجَ مِنَ الذُّنُوبِ.

کسی که یک زاویه تابوت را حمل کند  خداوند متعال بیست وپنج گناه کبیره او را می آمرزد  وهرگاه هر چهار زاویه آن  را (به ترتیب) حمل کند  از همه گناهان رهایی می یابد.(چه کبیره وچه صغیره)

• آمرزش چهل گناه کبیره

امام باقر (ع) فرمود:

مَن حَمَلَ جَنازَةً  مِن أربَعِ جَوانِبِها  غَفَرَ اللهُ لَهُ أربَعینَ کَبیرَةً.

هر کس جنازه ئی را از  چهار طرف(به ترتیب) حمل نماید خداوند چهل گناه کبیره او را می آمرزد.

(وسائل ، ج2 ، ص828)

 

• تایید گواهی چهل مومن به نفع میت

امام صادق (ع) فرمود:

إذا ماتَ المُؤمِنُ  فَحَضَرَ جَنازَتَهُ  أربَعُونَ رَجُلاً مِنَ المُؤمِنينَ  فَقالُوا : اَللّهُمَّ  إنّا لا نَعلَمُ مِنهُ  إلا خَيراً  وَ أنتَ أعلَمُ  بِهِ مِنّا  قالَ اللهُ تَبارَكَ  وَ تَعالى قَد أجَزتُ شَهادَتَكُم وَ غَفَرتُ لَهُ ما عَلِمتُ مِمّا لا تَعلَمُونَ.

چون مومن بميرد و چهل تن از مومنين بر جنازه او حاضر شوند و بگويند بار الها ما از او جز نيكي نميدانيم و تو باو از ما دانا تري خداي تبارك و تعالي مي فرمايد من گواهي شما را امضاء وتایید می کنم  و آنچه را كه من از او ميدانم و شما نميدانيد آمرزيدم.

(الخصال، ج 3 ، ص 538)