آسیبهای انصاف
انصاف مثل هرکار مثبت دیگر وهر موضوع نیک دیگر دارای آسیبها است . پس باید آنها را شناخت واگر منصف آفتهای انصاف را نداندبه تدریج از انصاف خارج می شود در حالی که خود خبر ندارد .
کافی نیست که انسان دارای انصاف باشد بلکه باید انصاف خود را دوام بخشد وادامه دهد ودر همین ادامه است که ممکن است دچار آفت وآسیب شود .
اینک به چند آسیب انصاف اشاره می شود :
این سه موضوع در یک روایتی از امیر المومنین (ع) چنین آمده است :
ثَلاثَةٌ لا يَنتَصِفُونَ مِن ثَلاثَةٍ أبَدا : العاقِلُ مِن الأحمَقِ ، وَ البَرُّ مِن الفاجِرِ ، وَ الكَريمُ مِن اللَّئيمِ
سه نفر از سه نفر هر گز نباید انتظار انصاف داشته باشند یکی عاقل از احمق دیگری نیکوکار از انسان فاجر وبدمرام وسومی شخص کریم وبزرگ منش از فرد کم جنبه ولئیم وپست . لئیم یعنی کسیکه از کرامت انسانی برخوردارنیست بلکه بسیار پست ودنی است .
(غرر الحكم ، ح 4674)
یعنی حماقت مانع انصاف است وفجور وبدمنشی هم مانع انصاف است همانطور که روح پست ولئیم هم مانع انصاف است.
حمیت وعصبیت جاهلانه هم مانع دیگری از انصاف است کسی که در دام تعصب جاهلانه اسیر است وتعصب قومیت ، تعصب زبان ، تعصب صنف، تعصب خانوادگی ، تعصب نژادی وامثال آن دارد هرگز نمی تواند به انصاف عمل کند یعنی اینها مانع انصاف اند .
تعصب جاهلانه قدرت نفسانی بسیار قوی ونیرومندی است که روح انصاف به سختی بتواند در مقابلش مقاومت کند واساسا حمیت جاهلانه وتعصب مغرورانه ضد انصاف است .
در روایتی از امام صادق (ع) که جنود عقل وجهل را برای جمعی توضیح می دهد آنگاه که به انصاف رسید فرمود:
وَ الاِنصافُ ضِدُّ الحَمِیَّهِ . ضد انصاف حمیت وتعصب است .
(کتاب الکافی ، ج1 ، ص74 )
حمیت که همان روح تجاوز از حد وتعدی از حق است به شدت مانع وبه شدت ضد انصاف است .
شاید مانع اصلی وعلت العلل جلوگیری از انصاف همین حمیت باشد وتمام موانع از همین حمیت جاهلانه وغرور بی جا ناشی می شود .حمیت همان جانبداری نفسانی ولجاجت بر باطل است.
فکر می کنم حدیث زیر به نحوی به همین معنی اشاره دارد .
امام علی (ع) فرمود : اَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِکَ وَ اَهلِکَ وَ خاصَّتِکَ وَ مَن لَکَ فیهِ هَوًی.
وقتی که نفست ، اهلت ، نزدیکانت وهمچنین آنهایی که هوادارشان هستی مطرح شد به انصاف عمل کن.یعنی تعصب خانوادگی ، تعصب خصوصی ها ونزدیکانت وتعصب دوستی وآنهایی که هوای شان را در سر داری مانع اجرای انصافند واین امور از مواردی هستند که باید مواظب باشی تا به انصافت آسیب نرسانندوانصافت تضعیف نگردد و تعصب وهوس مداری و قوم وخویش گرایی راه را برای اجرای انصاف دشوار نکنند ومانع راه انصاف نشوند
مهمترین یا شاید از مهمترین موانع انصاف همین نفس و خود مداری ومنیت است .خود ونفس انسان که مهمترین دشمن آدم است در باب انصاف هم زهر خود را می ریزد ومانع انصاف می شود . لذا اکثر قریب به اتفاق روایات انصاف کلمه “نفس” ذکر شده است .
انصاف از نفس یعنی اینکه انسان روی نفس اماره پا بگذارد وخودیت ومنیت را کنار بگذارد ؛ بلکه علیه آن اقامه دعوی ومحکمه کند وعلیه آن دادخواهی نموده وحکم صادر نماید .ودر واقع پا روی نفس یگذارد وحق را از آن عبور داده وبه صاحب حق برساند . این یک شاهکار ویک اقدام آزادمنشانه وحرکت شجاعانه است .
خصومت ودشمنی وعناد وکینه وعقده هم مانع انصاف بوده وبه انصاف آسیب می رساند.
اگر کسی باکسی خصومت داشته باشد وکینه اورا به دل داشته باشد نمی تواند به انصاف عمل کند . امام صادق (ع) فرمود: اَنصِف مَن خاصَمَکَ .
با آنکه با هم مخاصمه دارید به انصاف رفتار کن . (تحف العقول، ص305 )
چون با وجود خصومت انصاف دشوار است لذا حضرت تأکید می کند که با متخاصم انصاف را از دست نده .
اگرکسی به تو بدی کرده وحتی به تو ظلم نموده نباید ترارا از مدار انصاف خارج کند وظلم وبدی او ترا به طغیان وخلاف انصاف وا دارد . بدی نمودن وظلم نمودن وخلاصه هر کار ناروایی اعم از بدگویی ، بد منشی ، بد رفتاری ، تعدی وتجاوز به جان ومال وامثال آن اگر اتفاق افتاد باز انصاف همچنان باید جای خود باشد واین امور نباید منصف را از انصاف باز دارد .
امام علی (ع) فرمود: اَلعَدلُ اَنََّکَ اِذا ظَلَمتَ اَنصَفتَ . عدالت این است که هرگاه مورد ظلم واقع شدی باز هم انصاف داشته باشی واز دائره انصاف خارج نشوی . (غررالحکم حدیث 2131 )
حتی اگر طرف مقابل با شما به انصاف رفتار نکرد شما با او به انصاف رفتار کن .وفرمود: اَلمُومِنُ یُنصِفُ مَن لا یُنصِفُهُ . مومن باکسی که با وی بی انصافی کرده با او به انصاف رفتار می کند . (غررالحکم حدیث 1410 )
وظیفه جوان وظیفه جوان نسبت به خودش در روایات: آموزش وفراگیری دانش اولویت جوان…
ویژگیهای جوانی چندویژگی جوان در روایات: اهل شتاب به کار خوب واهل بهبود بخشی…