وظیفه ما نسبت به جوان
چند وظیفه از روایات نسبت به جوان به دست می آید:
- توجه ویژه به جوان و واگذاری مسئولیت به آنها
- آموختن ادب وآئین رفتاری
- رفتار نیک
- تشویق به علم وهر کار نیکی
- جای نیک سپردن
- ارزوی هلاکت جوان نشود.
- مسئولیت دادن به جوان
- تنبه جوان با تدبیر
- زودتر از دیگران به تعلیم جوان به پردازید
- مشورت با جوانان قبل از پیران
- توجه ویژه به جوان و واگذاری مسئولیت به آنها
امام صادق علیه السلام:
عَلَیکَ بِالأَحداثِ ” فَإِنَّهُم أسرَعُ إلى کُلِّ خَیرٍ ”
جوانان را دریاب، زیرا که آنان سریع تر به کارهاى خیر روى مى آورند.
(کافى، ج ۸، ص ۹۳، ح ۶۶)
ودر سخن دیگر فرمود:
بادِرُوا اَحداثَکُم بِالحَدیثِ قَبلَ اَن تَسبِقَکُم اِلَیهِمُ المُرجِئَهُ . پیش از آنکه گروه مرجئه ودستهای منحرف جوانان را منحرف کنند شما به سمت جوانان برویدوبه تربیت وتعلیم آنها به پردازید.
( تهذيب الأحكام : ج 8 ص 111 ح 381 )
- آموختن ادب وآئین رفتاری
امام على (ع) در وصیت به امام مجتبی (ع):
اِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ کَالاَْرضِ الخالیَةِ ما اُلْقِىَ فیها مِنْ شَىْءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرتُکَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ یَشْتَغِلَ لُبُّکَ ؛
دل نوجوان، مانند زمین خالی و کشت ناشده است .آنچه در آن افکنده شود، مى پذیرد . از این رو، پیش از آن که دلت سخت گردد و خِرَدَت سرگرم شود، به تربیت تو همت گماشتم . (نهج البلاغة، از نامه ۳۱)
3- رفتار نیک
پیامبراعظم (ص):
” اوصیکُمْ بِالشُّبّانِ خَیْرا ”
شما را به نیکى با جوانان ورفتار خوب با آنان سفارش مى کنم. (سفینة البحار، ج ۲، ص ۱۷۶)
4– تشویق به علم وهر کار نیکی
امام سجاد(ع) خطاب به جوانان دانشجو فرمود:
مَرحَبا بِکُمْ اَنْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ .
آفرین بر شما که امانت دارهاى دانش هستید . (الدرالنظیم فى مناقب الائمه اللهامیم، ص ۵۸۷)
5- عدم الزام به اداب زمان خود
امام على علیه السلام:
لا تَقْسِروا اَوْلادَکُمْ عَلى آدابِکُم، فَاِنَّهُمْ مَخْلوقونَ لِزَمانٍ غَیْرِ زَمانِکُم؛
آداب و رسوم خود را به فرزندانتان تحمیل نکنید، زیرا آنان براى زمانى غیر از زمان شما آفریده شده اند . (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج۲۰،ص۲۶۷، ح۱۰۲)
- جای نیک سپردن
پیامبراکرم (ص) در جواب سئوال حق فرزند فرمود:
تُحَسِّنُ اسمَهُ و أدَبَهُ ، و تَضَعُهُ مَوضِعا حَسَنا .[بحار الأنوار : 74/85/99.]
نام نيكو بر او بگذارى و خوب تربيتش كنى و درجای خوب وشایسته بگذاری.
- ارزوی هلاکت جوان نشود.
پیامبر (ص) :
لا تَمَنَّوا هَلاکَ شَبابِکُمْ وَ اِنْ کانَ فیهِمْ غَرامٌ، فَاِنَّهُمْ عَلى ما کانَ فیهِمْ عَلى خِلالٍ، اِمّا اَنْ یَتوبوا فَیَـتوبَ اللّهُ عَلَیْهِم، وَ اِمّا اَنْ تُردیَهُمُ الآْفاتُ، اِمّا عَدُوّا فَیُقاتِلوهُ، وَ اِمّا حَریقا فَیُطْفِئوهُ وَ اِمّا ماءً فَیَسُدُّوهُ ؛
نابودى جوانانتان را آرزو نکنید، گرچه بدى هاى بسیار در آنان باشد، زیرا آنان با آن بدى ها چند دسته اند: یا توبه مى کنند و خداوند هم توبه آنان را مى پذیرد و یا این که آفت ها، آنان را از پاى درمى آورد و یا با دشمنى مى جنگند، یا آتش سوزى را، خاموش مى نمایند و یا سیلى را سد مى کنند. (حلیة الأولیاء، ج ۵، ص ۱۱۹)
- مسئولیت دادن به جوان
پیامبر (ص)
وَلّى رَسولُ اللّه صلی الله علیه و آله عَتّابَ بْنَ اَسیدٍ وَ عُمُرُهُ اِحدى وَ عِشْرونَ سَنَةً اَمْرَ مَکَّةَ وَ اَمَرَهُ صلی الله علیه و آله اَنْ یُصَلّى بِالنّاسِ وَ هُوَ اَوَّلُ اَمیرٍ صَلّى بِمَکَّةَ بَعْدَ الْفَتْحِ جَماعَةً . ثَمّ اِلْتَفَتْ صلی الله علیه و آله لَهُ قائلاً: یا عَتّابُ! تَدْرى عَلى مَنْ اِسْتَعَمَلْتُکَ؟! اِسْتَعْمَلْتُکَ عَلى اَهْلِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، ولَو اَعْلَمُ لَهُمْ خَیْرا مِنْکَ اِسْتَعْمَلْتُهُ عَلَیْهِم . وَ کَـتَبَ اِلى اَهْلِ مَکَّةَ: لا یَحْتَجَّ مُحْتَجُّ مِنْکُمْ فى مُخالَـفَتِهِ بِصِغَرِ سِنِّهِ فَلَیْسَ الاَْکبَرُ هُوَ الاَْفْضَلَ، بَلِ الاَْفْضَلُ هُوَ الاَْکْبَر.
رسول خدا صلی الله علیه و آله، عتّاب بن اَسید را ـ که جوانى ۲۱ ساله بود، به فرماندارى مکّه منصوب کردند و به او فرمان دادند که امامتِ جماعت [و جمعه] مردم را نیز به عهده بگیرد و او نخستین فرماندار بعد از فتح مکه بود که در این شهر، نماز جماعت [و جمعه ]برگزار کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله، سپس به او رو کردند و فرمودند: اى عَتّاب! مى دانى تو را بر چه کسانى فرماندار کرده ام؟ تو را بر مردم شهر خداى عزّوجلّ فرماندار کرده ام و البته اگر کسى بهتر از تو سراغ داشتم، او را فرماندار آنان قرار مى دادم. آن حضرت، سپس به اهل مکّه نوشتند: مبادا کسى در نافرمانى از او، به کم سِن بودنش استدلال کند، چرا که بزرگ تر، شایسته تر نیست، بلکه شایسته تر، بزرگ تر است (بحار الأنوار، ج ۲۱، ص ۱۲۳، ح ۲۰)
چند نکته :
- توجیه شرایط محل ماموریت ومنطقه مسئولیت برای کسی که سمت به او واگذار می شود.
- شایسته گی ولیاقت ملاک انتصاب است نه سن وچیزهای دیگر.
- اگر شایسته تر وجود داشت نباید حتی دنبال شایسته بود.
- اینگونه نیست که اکبر افضل باشد بل به عکس آنکه افضل است اکبر است
- تنبیه جوان با تدبیر
امام على علیه السلام:
اِذا عاتَبْتَ الْحَدَثَ فَاتْرُک لَهُ مَوْضِعا مِنْ ذَنْبِهِ لِئَلاّ یَحْمِلَهُ الاِْخراجُ عَلَى الْمُکابَرَةِ ؛
هرگاه جوان را توبیخ کردى، برخى خطاهاى او را نادیده بگیر، تا توبیخ تو، او را به مقابله وادار نسازد. (شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۳، ح ۸۱۹)
- زودتر از دیگران به تعلیم جوان به پردازید
امام صادق علیه السلام:
بادِروا اَحْداثَکُمْ بِالْحَدیثِ قَبْلَ اَنْ تَسْبِقَکُمْ اِلَیْهِمُ الْمُرْجِئَةُ ؛
به آموختن حدیث (معارف دینى) به جوانانتان، پیش از آن که منحرفین آنان راگمراه سازند، اقدام نمایید. (تهذیب الأحکام، ج ۸، ص ۱۱۱، ح ۳۸۱)
- مشورت با جوانان قبل از پیران
امام على علیه السلام:
اِذَ ا احْتَجْتَ اِلَى الْمَشْوَرَةِ فى اَمْرٍ قَدْ طَرَاَ عَلَیْکَ فَاسْتَبْدِهِ بِبِدایَةِ الشُّبّانِ، فَاِنَّهُمْ اَحَدُّ اَذْهانا وَ اَسْرَعُ حَدْسا، ثُمَّ رُدَّهُ بَعْدَ ذالِکَ اِلى رَاْىِ الْکُهولِ وَ الشُیوخِ لِیَسْتَعْقِبوهُ وَ یُحْسِنُوا الاِْخْتیارَ لَهُ، فَاِنَّ تَجْرِبَتَهُمْ اَکْثَرُ ؛
هرگاه به مشورت نیازمند شدى، نخست به جوانان مراجعه نما، زیرا آنان ذهنى تیزتر وحدسى سریع تر دارند . سپس (نتیجه) آن را به نظر میان سالان و پیران برسان تا پیگیرى نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند، چرا که تجربه آنان بیشتر است.
(شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید، ج ۲۰،ص ۳۳۷، ح ۸۶۶)
