اندیشه بنان

بخل

)اَلَّذینَ یَبْخُلُونَ وَیَأمرُونَ النَّاسَ بِالْبُخلِ وَیَکْتُمُونَ ما أتاهُمُ اللهَ مِنْ فَضْلِهِ وَاَعْتَدْنا لِلْکافِرینَ عَذَاباً مُهیناً([1]

همان کسانی که بخل می‌ورزند و مردم را به بخل وا می‌دارند و آنچه را خداوند از فضل خویش بدانها ارزانی داشته پوشیده می‌دارند و برای کافران عذابی خوار کننده آماده کرده‌ایم.

پیامبر گرامی6:

إنَّ أبخَلَ النّاس مَنْ بَخِلَ بالسَّلامِ؛[2]

بخیل‌ترین مردم، کسی است که در سلام کردن بخل ورزد.

ألاَ أخْبرُکُمْ بأبْعَدِکُمْ مِنِّی شَبَهاً قَالُوا بَلَی یَا رَسُولَ اللهِ قَالَ الْفَاحِشُ الْمُتَفَحِّشُ الْبَذِیءُ الْبَخِیلُ الْمُخْتَالُ الْحَقُودُ الْحَسُودُ الْقَاسِی الْقَلْبِ الْبَعِیدُ مِنْ کُلِّ خَیْرٍ یُرْجَی غَیْرُ الْمَأمُونِ مِنْ کُلِّ شَرِّ یُتَّقَی؛[3]

آیا شما را از کم شباهت‌ترینتان به خودم آگاه نسازم؟ عرض کردند: چرا، ای رسول خدا! فرمودند: زشتگویِ بی‌آبرویِ بی‌شرم، بخیل، متکبر، کینه‌توز، حسود، سنگدل، کسی که هیچ امیدی به خیرش و امانی از شرش نیست.

امام علی7:

الْمُحْتَکِرُ الْبَخِیلُ جَامِعٌ لِمَنْ لاَیَشْکُرُ وَ قَادِمٌ عَلَی مَنْ [لِمَنْ] لاَیَعْذِرُه؛[4]

آنکه احتکار کند و بخل ورزد، گرد آورد (اموال را) برای کسی که سپاسش نگوید (یعنی ورثه او) و در آید بر کسی که عذرش نپذیرد و معذورش ندارد.

إنَّ الْبُخْلَ وَ الْجَوْرَ وَالْحِرصَ غَرَائِزُ شَتَّی یَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِالله؛[5]

به درستی که بخل و ظلم و حرص، غریزه‌ها و تمایلات متعدد و پراکنده‌ای هستند که سوءظن به خداوند آنها را جمع می‌کند.

امام حسن7:

اَلبُخلُ أن یَرَی الرَّجُلُ ما أنفَقَهُ تَلَفاً و ما أمسَکَهُ شَرَفاً؛[6]

بخل آن است که آدمی آنچه را بخشیده است، تلف و آنچه را نگه داشته شرف بپندارد.

امام باقر7:

وَ ما مِنْ عَبْدٍ یَبْخَلُ بِنَفَقَةٍ یُنفِقُها فیما یُرْضِي اللهُ إلاَّ ابْتُلِيَ بِاَنْ یُنْفِقَ اَضْعافَها فیما اَسْخَطَ اللهُ؛[7]

هر کس از خرج کردن مالی در راه خداپسندانه بخل ورزد، چند برابر آن را در راه غیر خداپسندانه هزینه خواهد کرد.

امام رضا7:

السَّخِيُّ یَأْکُلُ مِنْ طَعَامِ النَّاسِ لِیَأکُلُوا مِنْ طَعَامِهِ وَالْبَخِیلُ لاَ یَأکُلُ مِنْ طَعَامِ النَّاسِ لِئَلاَّ یَأکُلُوا مِنْ طَعَامِه؛[8]

سخاوتمند، از غذای مردم می‌خورد، تا مردم از غذای او بخورند، اما بخیل از غذای مردم نمی‌خورد تا آنها نیز از غذای او نخورند.

[1] . سوره نساء، آیه37.

[2] . امالی شیخ طوسی، ص89، ح136.

[3] . کافی (ط ـ الاسلامیه) ج2، ص291، ح9 ـ وسایل‌الشیعه، ج15، ص341، ح 20691.

[4] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم،‌ص361، ح8205.

[5] . تحف‌العقول، ص129.

[6] . بحارالانوار (ط ـ بیروت)، ج71، ص417، ح38 ـ الدرة الباهره، ص21.

[7] . تحف العقول، ص293.

[8] . عیون اخبار رضا، ج۲، ص12، ح26 ـ تحف العقول، ص446 ـ وسایل الشیعه، ج24، ص270.