عقل
)اِنَّ شَرَّ الدَّوابِّ عِندَاللهِ الصُّمُ البُکمُ الَّذینَ لایَعقِلُونَ([1]
قطعاً بدترین جنبندگان نزد خدا کران و لالانیاند که نمیاندیشند.
پیامبر گرامی6:
رَأسُ العَقلِ بَعدَ الإیمانِ بِاللهِ عزَّ وَ جَلَّ التَّحَبُّبُ إلَي النّاسِ؛[2]
اساس عقل، پس از ایمان به خداوند عزّو جلّ، اظهار دوستی با مردم است.
إنَّما یُدْرَکُ الْخَیْرُ کُلُّهُ بِالْعَقْلِ، وَ لا دینَ لِمَنْ لا عَقْلَ لَهُ؛[3]
همه خوبیها با عقل شناخته میشوند و کسی که عقل ندارد، دین ندارد.
ما قَسَمَ اللهُ لِلعِبادِ شَیئاً أفضَلَ مِنَ العَقلِ؛[4]
خداوند، چیزی باارزشتر از عقل، در میان بندگان تقسیم نکرد.
لافَقرَ اَشَدُّ مِنَ الجَهلِ، لا مالَ اَعودُ مِنَ العَقلِ؛[5]
هیچ تهیدستی سختتر از نادانی و هیچ مالی سودمندتر از عقل نیست.
امام علی7:
اَلْعَقْلُ حَیْثُ کانَ آلِفٌ مَاْلوفٌ؛[6]
عقل هر کجا باشد، انس گیرنده و الفتپذیر است.
کُلُّ شَيْءٍ یَحتاجُ إلَي الْعَقْلِ وَالْعَقْلُ یَحْتاجُ إلَي الاَدَبِ؛[7]
هر چیزی به عقل نیاز دارد و عقل به ادب نیازمند است.
یَنبَغی لِلعاقِلِ اَن یَحتَرِسَ مِن سُکرِ المالِ وَ سُکرِ القُدرَةِ، وَ سُکرِ العِلمِ، وَ سُکرِ المَدحِ وَ سُکرِ الشَّبابِ، فَاِنَّ لِکُلِّ ذالِکَ رِیاحاً خَبیثَةً تَسلُبُ العَقلَ وَ تَستَخِفُّ الوَقارَ؛[8]
سزاوار است که عاقل، از مستی ثروت، قدرت، دانش، ستایش و مستی جوانی بپرهیزد، چرا که هر یک را بادهای پلیدی است که عقل را نابود میکند و وقار و هیبت را کم مینماید.
اَلْحِلمُ غِطاءٌ ساتِرٌ وَالْعَقْلُ حُسامٌ قاطِعٌ، فَاسْتُرْ خَلَلَ خَلْقِکَ بِحِلْمِکَ وَ قاتِلْ هَواکَ بِعَقْلِکَ؛[9]
بردباری پردهای پوشاننده و عقل شمشیری برنده است، پس عیبهای اخلاقی خود را با بردباری بپوشان و با عقلت به جنگ هوا و هوست برخیز.
امام حسین7:
لایَکمُلُ العَقلُ إلاّ بِاتِّباعِ الحَقِّ؛[10]
عقل کامل نمیشود مگر با پیروی از حق.
امام موسی کاظم7:
التَوَدُّدُ اِلَی النّاس نِصفُ العَقل؛[11]
مهرورزی و دوستی با مردم، نصف عقل است.
امام حسن عسگری7:
حُسنُ العَقلِ جَمالٌ باطِنٌ؛[12]
نکویی خرد، زیبایی درون است.
عاقلترین مردم
)فَبَشِّر عِبادِ الَّذینَ یَستَمِعُونَ القَولَ فَیَتَّبِعوُنَ اَحسَنَهُ اُولئِکَ الَّذینَهَدَاهُمُ اللهُ و اَُولئِکَ هُم اُولُو الألبابِ([13]
بشارت بده به آن بندگانم که سخنان را میشنوند و از بهترین آنها پیروی میکنند. آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده و آنان عاقلانند.
پیامبر گرامی 6:
اَرْبَعَةٌ تَلْزَمُ کُلَّ ذي حِجيً وَ عَقْلٍ مِنْ اُمَّتي، قیلِ: یا رَسولَ الله، ما هُنَّ؟ قالَ: اِسْتِماعُ الْعِلْمِ، وَ حِفْظُهُ، وَ نَشْرُهُ وَ الْعَمَلُ بِهِ؛[14]
چهار چیز بر هر عاقل و خردمندی از امّت من واجب است گفته شد: «ای پیامبر خدا! آن چهار چیز کداماند؟» فرمودند: «گوش فرا دادن به دانش، نگهداری، نشر و عمل به آن.»
أعقَلُ النّاسِ أشَدُّهُم مُداراةً لِلنّاسِ؛[15]
عاقلترین مردم کسی است که بیشتر با مردم مدار کند.
امام علی7:
أفْضَلُ النَّاسِ عَقلاً أحسَنُهُم تَقدیراً لِمَعاشِهِ وَ أشَدُّهُمْ اهتِماما بِإصلاحِ مَعادِهِ؛[16]
عاقلترین مردم کسی است که در امور زندگیش بهتر برنامهریزی کند و در اصلاح آخرتش بیشتر همّت نماید.
اَعْقَلُ النّاسِ مَنْ کانَ بَعَیْبِهِ بَصیراً وَ عَنْ عَیْبِ غَیْرِهِ ضَریراً؛[17]
عاقلترین مردم کسی است که به عیبهای خوش بینا و از عیوب دیگران، نابینا باشد.
أعقَلُ النّاسِ أبعَدُهُم عَن کُلً دَنِیَّةٍ؛[18]
عاقلترین مردم کسی است که از همه پَستیها دورتر باشد.
مَن لَم یُهَذِّب نَفسَهُ لَم یَنتَفِع بِالعَقلِ؛[19]
هر کس خود را تزکیه نکند، از عقل بهره نمیبرد.
امام حسین7:
إذا وَرَدَت عَلَي العاقِلِ لُمَّةٌ قَمَعَ الحُزنَ بِالحَزمِ وَ قَرَعَ الَعقلَ لِلاِحتیالِ؛[20]
چون برای عاقل مشکلی پیش آید، غم خود را با هوشیاری و دوراندیشی از میان میبرد و عقل را به چارهجویی وامیدارد.
لایَکمُلُ العَقلُ إلاّ بِاتِّباعِ الحَقِّ؛[21]
عقل جز با پیروی از حق کامل نمیشود.
امام صادق7:
لایُعَدُّ الْعاقِلُ عاقِلاً حَتّي یَسْتَکْمِلَ ثَلاثا: اِعْطاءَ الْحَقِّ مِنْ نَفْسِهِ عَلی حالِ الرِّضا وَالْغَضَبِ وَ أنْ یَرْضی لِلنّاسِ ما یَرْضی لِنَفْسِهِ وَ اسْتِعْمالَ الْحِلْمِ عِنْدَ الْعَثْرَةِ؛[22]
عاقل، عاقل نیست مگر آنکه سه صفت را در خود به کمال رساند: حق را در هنگام خشنودی و خشم ادا کند، آنچه را برای خود میپسندد، برای دیگران هم بپسندد و هنگام خطای دیگران، بردبار باشد.
[1] . سوره انفال، آیه22.
[2] . الخصال، ج۱، ص15.
[3] . تحف العقول، ص54.
[4] . الکافی، ج۱، ص12.
[5] . تحفالعقول، ص6.
[6] . غرالحکم، ص67.
[7] . غررالحکم و دررالکلم، ص510.
[8] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص66.
[9] . الذریعه الی الحافظ الشریعه، ج1، ص213.
[10] . بحارالانوار، ج۷۵، ص127.
[11] . تحفالعقول، ص403 و 443.
[12] . بحارالانوار، ج1، ص95.
[13] . سوره زمر، آیه 18ـ17.
[14] . تحفالعقول، ص57.
[15] . من لایحضره الفقیه، ج۴، ص395.
[16] . تصنیف غررالحکم و دررالکم، ص52.
[17] . غررالحکم، ص207.
[18] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص197.
[19] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص240.
[20] . نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص84.
[21] . بحارالانوار(ط ـ بیروت)، ج75، ص127.
[22] . تحفالعقول، ص318.
ویژه گیهای حضرت مسلم(ع) ثقه ومورد اعتمادحضرت اباعبد الله(ع) شجاعت تقید کامل به مسائل شرعی…
چند نکته از زندگی حضرت مسلم (ع) از خانواده فقیر بود چون عقیل وضع مالی…