يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
ای مؤمنان! هنگامی که گویند: در مجالس [برای نشستن دیگر برادرانتان] جا باز کنید، پس جا باز کنید، تا خدا برای شما [در بهشت] جا باز کند. و چون گویند: برخیزید، بی درنگ برخیزید تا خدا مؤمنان از شما را به درجه ای و دانشمندانتان را به درجاتی [عظیم و باارزش] بلند گرداند، و خدا به آنچه انجام می دهید، آگاه است. (مجادله ، 11)
چند نکته :
- جمله یا ایها الذین آمنوا هفتاد ودوبار در قرآن ذکر شد
- این آیه در صدد بیان بیان ادبی از آداب مجلس است
- جا باز کردن برای تازه وارد در مجلس یک نوع تکریم است
- بدون درخواست جا باز کنید چه رسد به اینکه در خواست جا شود که در این صورت به طریق اولی باید برایش جا باز کرد.
- این کار هم پاداش آخرتی دارد که توسعه در بهشت یکی از آنها است
- گشایش دنیایی هم دارد نظیر گشایش در رزق وروزی، گشایش روحی ، گشایش نام ونشان اجتماعی و…
- حتی اگر در خواست شد که بلند شوید وجای خود را به تازه وارد بدهید به پذیرید وانجام دهید.
- این بلند شدن وبر خاستن وجا دادن هم موجب درجه در بهشت خواهد بود .
- چنانکه برای علماء واهل علم در بهشت درجات است .
- رعایت این ادب و آداب چه با رضا وچه با کراهت وچه برای خدا وچه برای ریا هر چه که باشد خدا می داند .
- این اقدام یک نوع تکریم وحرمت گذاری به مومن است به ویژه اگر اهل فضل وعلم وجهاد باشد. واین اقدام به نوعی جلوگیری از توهین هم هست چون اگر کسی وارد شود وکسی برای او بلند نشود ویا به او جا ندهد واو مات ومبهوت لا مکان بماند نوعی توهین وتحقیر او به شمار می آید وحتی در این صورت او خجالت می کشد.
- این آیه دارای شان نزول است . پیامبر با جمعی نشسته بود گروهی از بدریون که به حضرت به آنها علاقه مند بود وارد شدند وسلام کردند وپیامبر (ص) جواب سلام داد وحتی به دیگران هم سلام کردند وجواب گرفتند اما کسی بلند نشد وبه آنها جانداد وپیامبر به چند نفر فرمود بلند شوید تا آنها بنشینند که پذیرفتند اما با کراهت واز قضا برخی از منافقان که این صحنه را دیدند به تبلیغ علیه پیامبر پرداختند که کار خلاف عدالت انجام داد .
- که در این لحظه بود که این آیه نازل شد.