اندیشه بنان

بیت‌المال

)وَالَّذینَ هُم لِأماناتِهِم وَ عَهدِهِم راعُونَ([1]

و آنان که امانت‌ها و پیمان خود را رعایت می‌کنند.

پیامبر گرامی6:

خَمْسَةٌ لَعَنتُهُم وَ کُلُّ نَبِیٍّ مُجابٍ ألزّائِدُ فِی کِتابِ اللهِ وَالتّارِکُ لِسُنَّتی وَ المُکَذِّبُ بِقَدَرِ اللهِ وَالمُستَحِلُّ مِن عِترَتی مَا حَرَّمَ اللهُ وَ المُستَأثِرُ بِالفَیءِ المُستَحِلُّ لَهُ؛[2]

پنج کس‌اند که من و هر پیامبر مستجاب الدعوه‌ای، آنان را لعنت کرده است: آن کس که در کتاب خدا، چیزی را زیاد گرداند و کسی که سنت و روش مرا رها کند و کسی که قضا و قدر خدا را تکذیب کند و کسی که حرمت عترت مرا که خدا واجب فرموده نگه ندارد، و کسی که اموال عمومی را به خود منحصر سازد و (تصرف در) آن را (به نفع خود) حلال شمارد.

حضرت علی7:

جُودُ الوُلاةِ بِفَیءِ المُسلِمینَ جَورٌ وَ خَتَرٌ؛[3]

بخشش (نابه جای) حکمرانان از اموال عمومی مسلمانان، ستم و خیانت است.

وَاللهِ لَو وَجَدتُهُ قَد تُزُوِّجَ بِهِ النِّساءَ وَ مُلِکَ بِهِ الاِماءَ لَرَدَدتُهُ، فَإنَّ فِی العَدلِ سِعَةً وَ مَن ضاقَ عَلَیه العَدلُ، فَالجَورُ عَلَیه أضَیقُ؛[4]

به خدا سوگند! اگر ببینم آنچه را (عثمان بیهوده از بیت‌المال، به این و آن) داده، حتی اگر مهر زنان یا بهای کنیزان شده باشد، آن را باز می‌گردانم، زیرا، عدالت، گشایش می‌آورد و آن کس که عدالت بر او گران آید، ظلم و ستم بر او گران‌تر خواهد بود.

وَإنّی أقسمُ بِاللهِ قَسَماً صادِقاً، لَئِن بَلَغَنی أنَّکَ خُنتَ مِن فَیءِ المُسلِمینَ شَیئاً صَغیراً أو کَبیراً، لَأشُدَّنَّ عَلَیکَ شِدَّةً تَدُّعُکَ قَلیلَ الوَفرِ، ثَقیلَ الظَهرِ، ضَئیلَ الأمرِ. وَالسَّلامُ؛[5]

(در نامه‌ای که برای ابن‌عباس نوشته فرموده است) به خدای سوگند، سوگندی راست! که اگر آگاه گردم که در مال مسلمانان، کم یا زیاد، خیانت ورزیده‌ای، چنان بر تو سخت گیرم که اندک مال و گران پشت از فاقه و خوار مایه گردی.

 أتَأمُرونّی أن أطلُبَ النَّصرَ بِالجَورِ؟ لا، وَاللهِ لا أفعَلُ مَاطَلَعَت شَمسٌ وَ (ما) لاحَ فِی السَّماءِ نَجمٌ. (وَالله) لَو کانَت أموالُهُم لی لَواسَیتُ بَینَهُم، فَکَیفَ وَ إنَّما هِیَ أموالُهُم!؛[6]

آیا مرا می‌گویید که پیروزی را از راه ستم بجویم؟! نه، به خدا سوگند تا خورشید می‌تابد و ستاره‌ای در آسمان می‌درخشد، دست به چنین کاری نمی‌زنم. به خدا سوگند اگر این اموال از خودم بود، هر آینه مساوات را در میان آنان مراعات می‌کردم، چه رسد به این که مال خودشان است(بیت‌المال).

کَتَبَ أمیرُالمُؤمنینَ ـ‌ عَلیهِ‌السَّلامُ ـ إلی عُمّالِهِ: أدِقُّوا أقلامَکُمْ وَ قارِبُوا بَینَ سُطُورِکُم وَ إحذِفُوا عَنّی فُضُولَکُم وَ اقصِدُوا قَصدَ المَعانی، وَ ایّاکُم وَالأکثارِ فَإنَّ أموالَ المُسلِمینَ لاتَحتَمِلُ الإضرارَ؛[7]

امام علی ـ علیه‌السلام‌ـ برای کارگزاران‌اش نوشت: قلم‌های خود را نازک کنید و سطرها را نزدیک به هم گیرید و زیادتی کلمات را حذف کنید و مقاصد و منظورها را در نظر بگیرید! بر حذر می‌دارم شما را از پرنویسی، زیرا اموال مسلمانان نمی‌تواند این‌گونه خسارت‌ها را تحمل کند.

[1] . سوره مومنون، آیه8.

[2] . الکافی، ج۲، ص293.

[3] . میزان الحکمه، ج10، ص745.

[4] . نهج‌البلاغه، خطبه 15.

[5] . نهج‌البلاغه، نامه20.

[6] . امالی مفید، ص193.

[7] . بحارالأنوار، ج76، ص79.