مؤمن
)إنَّمَا المُؤمِنُونَ الَّذینَ آمَنوُا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ([1]
جز این نیست که مؤمنان کسانی هستند که به خدا و رسولش ایمان آوردهاند.
پیامبر گرامی6:
مَن واسَی الفَقیرَ وَ أنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ فَذلِکَ المَؤمِنُ حَقاً؛[2]
هر کس به نیازمند کمک مالی کند و با مردم منصفانه رفتار نماید چنین کسی مؤمن حقیقی است.
مَن ساءَتهُ سَیِّئَتُهُ و سَرَّتهُ حَسَنَتُهُ فَهُوَ المُؤمِنِ؛[3]
هر کس از بدیاش ناراحت و از خوبیاش خوشحال شود، پس او مؤمن است.
اَلمؤمِنُ صَدوقُ اللِّسانِ بَذولُ الحسانِ؛[4]
مؤمن بسیار راستگو و بسیار نیکوکار است.
اَلمُؤمِنُ بُشرُهُ فی وَجهِهِ وَحُزنُهُ فی قَلبِهِ؛[5]
شادی مؤمن در رخسار او و اندوهش در دل است.
امام صادق7:
سِتَّةٌ لاتَکونُ فِی المُؤمِن: اَلعُسرُ وَالنَّکَهُ وَالحَسَدُ وَاللَّجاجَةُ وَالکَذِبُ وَالبَغیُ؛[6]
شش (صفت) در مؤمن نیست: سختگیری، بیخیری، حسادت، لجاجت، دروغگویی و تجاوز.
اَلمؤمِنُ إذا غَضِبَ لَم یُخرِجهُ غَضَبُهُ مِن حَقٍّ وَ إذا رَضِیَ لَم یُدخِلهُ رِضاهُ فی باطِلٍ وَالَّذی إذا قَدَرَ لَم یَأخُذ اَکثَرَ مِمّا لَهُ؛[7]
مؤمن چون خشمگین شود، خشمش او را از حق بیرون نبرد و چون خشنود شود، خشنودیش او را به باطل نکشاند و چون قدرت یابد بیش از حقّ خود نگیرد.
إنَّ الله فَوَّضَ إلَی المُؤمِن اُمورَهُ کُلَّها وَلَم یُفَوِّض إلَیهِ أن یَکونَ ذَلیلاً أما تَسمَعُ الله تَعالی یَقولُ: (وَ لِلّهِ العِزَّةُ وَلِرَسولِهِ وَلِلمُؤمِنینَ؟) فَالمُؤمِنُ یَکونُ عَزیزا وَلایَکونُ ذَلیلا قالَ: إنَّ المُؤمِنَ أعَزُّ مِنَ الجَبَل لأنَّ الجَبَلَ یُستَقَلُّ مِنهُ بالمَعاوِلِ وَالمُؤمِنُ لایُستَقَلُّ مِن دینِهِ بشَیءِ؛[8]
خداوند اختیار همه کارها را به مؤمن داده اما این اختیار را به او نداده است که ذلیل باشد، مگر نشنیدهای که خدای تعالی میفرماید: «عزت از آن خدا و رسولش و مؤمنین است؟» پس، مؤمن عزیز است و ذلیل نیست. [در ادامه] فرمودند: مؤمن از کوه محکمتر است، زیرا از کوه با ضربات تیشه کم میشود اما با هیچ وسیلهای از دین مؤمن نمیتوان کاست.
امام رضا7:
مَن فَرَّجَ عَن مُؤمِنٍ فَرَّجَ اللهُ عَن قَلبِهِ یَومَ القِیامَةِ؛[9]
هر کس اندوه و مشکلی را از مؤمنی برطرف نماید خداوند در روز قیامت اندوه را از قلبش برطرف سازد.
امام حسن عسگری7:
المُؤمِنُ بَرَکَةٌ عَلی المُومِن وَ حُجَّةٌ عَلی الکافر؛[10]
مؤمن برای مؤمن برکت و برای کافر، اتمام حجت است.
مؤمن و منافق
)وَ المُؤمِنونَ وَ المُؤمِناتُ بَعضُهَم اَولیاءُ بَعضٍ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَ یَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ وَ یُقیمونَ الصَّلوةَ وَ یُؤتونَ الزَّکاةَ وَ یُطیعونَ اللهَ وَ رَسولَهُ اُولئِکَ سَیَرحَمُهُمُ اللهُ إنَّ اللهَ عَزیزٌ حَکیمٌ([11]
مردان و زنان مؤمن دوستان و یاور یکدیگرند، امر به معروف و نهی از منکر میکنند، نماز بر پا میدارند و زکات میدهند و خدا و رسولش را اطاعت میکنند، خداوند به زودی آنان را مورد رحمت خود قرار خواهد داد. خداوند عزیز و حکیم است.
پیامبر گرامی6:
مَن ساءَتهُ سَیِّئتُهُ وسَرَّتهُ حَسَنَتُهُ فَهُوَ أمارَةُ المُسلِمِ المُؤمِنِ، وَ أمارَةُ المُنافِقِ الَّذی لاتَسوؤُهُ سَیِّئَتُهُ ولا تَسُرُّهُ حَسَنَتُهُ؛[12]
هر کس از بدیاش ناراحت و از خوبیاش خوشحال بود، این نشانه مسلمان مؤمن است و نشانه منافق این است که بدیاش ناراحتش نمیکند و خوبیاش او را خوشحال نمیسازد.
اَ لمُؤمِنُ یَأکُلُ بِشَهوَةِ أهلِهِ، والمُنافِقُ یَأکُلُ أهلُهُ بِشَهوَتِهِ؛[13]
مؤمن به میل و رغبت خانواده خود غذا میخورد ولی منافق میل و رغبت خود را به خانوادهاش تحمیل میکند.
اَ لمُؤمِنُ یَبدَأُ بِالسَّلامِ وَ المُنافِقُ یَقُولُ: حَتّی یُبدَأَ بی؛[14]
مؤمن ابتدا به سلام میکند و منافق منتظر سلام دیگران است.
مَثَلُ المُؤمِنِ کَمَثَلِ خامَةِ الزَّرعِ تّکفِئُهَا الریَّاحُ کَذا و کذا و کَذلِکَ المُؤمِنُ تُکفِئُهُ الأوجاعُ وَالأمراضُ وَ مَثَلُ المُنافِقِ کَمَثَلِ الإرزَبَّةِ المُستَقیمَةِ الَّتی لایُصِیبُها شَیءٌ حَتی یأتیهِ المَوتُ فَیَقصِفَهُ قَصفا؛[15]
مَثَل مؤمن مانند ساقه کاشته است که بادها آن را به این سو و آن سو خم میکند همچنین مؤمن را دردها و بیماریها خم میکند و مثل منافق همانند عصای آهنی است که چیزی به او نمیرسد تا اینکه مرگ او فرا رسد و او را سخت میشکند.
امام علی7:
لَو ضَرَبتُ خَیشُومَ المُؤمِنِ بِسَیفی هذا عَلی أن یُبغِضَنی ما أبغَضنی ولَو صَبَبتُ الدُّنیا بِجَمّاتِها عَلَی المُنافِقِ عَلی أن یُحِبَّنی ما أحبَّنی؛[16]
اگر با این شمشیرم بر بینی مؤمن بزنم که مرا دشمن بدارد با من دشمنی نمیکند و اگر همه دنیا را به منافق بدهم تا مرا دوست بدارد هیچگاه دوستم نخواهد داشت.
اَلمُؤمِنُ فَهُوَ قَرِیبُ الرِّضی بَعیدُ السَّخَطِ… وَالمُنافِقُ فَهُوَ قَریبُ السَّخَطِ بَعیدُ الرِّضی؛[17]
مؤمن زود خشنود و دیر ناراحت میشود و منافق زود ناراحت و دیر خشنود میگردد.
امام حسین7:
إنَ المؤمِنَ لایُسیءُ و لایَعتَذِرُ، والمُنافِقُ کلَ یومٍ یسیءُ و لا یَعتَذِرُ، وَ المُنافِقُ کُلَّ یَومٍ یُسیءُ وَ یَعتَذِرُ؛[18]
همانا مؤمن، نه بد میکند و نه (از بدی خویش) عذرخواهی میکند. اما منافق، هر روز بد میکند و پوزش میخواهد.
امام کاظم7:
اَلمُؤمِنُ قَلیلُ الکَلامِ کَثیرُ العَمَلِ، وَالمُنافِقُ کَثیرُ الکَلامِ قَلیلُ العَمَلِ؛[19]
مؤمن کمحرف و پرکار است و منافق پرحرف و کمکار.
منافق
)إنَّ اللهَ جَامِعُ المُنافِقِینَ وَالکَافِرینَ فِی جَهَنَّمَ جَعیعاً([20]
یقیناً خدا همه منافقان و کافران را در دوزخ جمع خواهد کرد.
پیامبر گرامی6:
مَن خالَفَت سَریرَتَهُ علانِیَتُهُ فَهُوَ مُنافقٌ؛[21]
منافق آن کسی است که ظاهرش برخلاف باطنش باشد.
بِئسَ العبدُ عبدٌ هُمزَةٌ یُقبِلُ بِوَحهٍ و یُدبِرُ بِوَحهٍ!؛[22]
آدم دورو تا چه اندازه پست و نکوهیده است، در حضور یک چهره دارد و در غیاب چهرهای دیگر!.
مَن کانَ لَهُ وجهانِ فی الدُّنیا کانَ لَهُ یَومَ القیامَةِ لِسانانِ مِن نارٍ؛[23]
کسی که در دنیا دارای دو چهره باشد در روز قیامت داری دو زبان آتشین خواهد بود.
یَجیءُ یَومَ القیامةٍ ذوالوَجهینِ دالعاً لِسانَهُ فی قفاهُ و آخَرُ مِن قُدّامِه یَلتَهِبانِ ناراً حتّی یَلَهبا جَسَدَهُ؛[24]
آدم دورو در روز قیامت با دو زبان آویزان و آتشین وارد محشر میشود: یکی از پیشِ رو و دیگری از قفا بدن او را شعلهورِ میسازند.
امام علی7:
ما اَقبَحَ بِالانسانِ أن یکونَ ذاوَجهین؛[25]
چقدر قبیح است که انسان دارای دو چهرة متضاد و متفاوت باشد.
اَلمنافقُ مَکورٌ مُضِرٌّ مُرتابٌ؛[26]
آدم منافق فردی است مکّار، حیلهگر، زیانرسان و همیشه محل شک و اتّهام است.
نِفاقُ المَرءِ مِن ذُلٍّ یَحِدُهُ فی نَفسِه؛[27]
نفاس و دورویی نشانة (عقده) حقارتی است که شخص منافق در درون خود احساس میکند.
بِالکِذبِ یَتزَیَّنُ أهلُ النِّفاقِ؛[28]
آدمهای منافق با توسّل به کِذب و تزویر کارهای (ناپسند) خود را زیبا و نیکو جلوه میدهند.
لِلمُنافِقِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: اِذا حَدَّثَ کَذِبَ و اِذا وَعَدَ أخلَفَ و إذا اؤتُمِنَ خانَ؛[29]
آدم منافق سه علامت دارد: در سخن دروغ میگوید، در وعده به قول خود وفا نمیکند و در امانت دیگران خیانت مینماید.
مَثَلُ المُنافِقِ کالحَنظَلَةِ، اَلخَضِرَةُ اوراقُها اَلمُرَّ مَذاقُها؛[30]
آدم منافق بَسان درخت حُنظل است، برگهایش سبز و خُرّم اما طعم تلخ و ناگوار دارد.
امام سجاد7:
المنافقُ اِن حَدَّثَکَ کَذَّبَکَ و اِن وَعَدَکَ اَخلَفَکَ و إنِ ائتَمَنتَهُ خانَکَ و اِن خالَفتهُ اِغتابَکَ؛[31]
منافق کسی است هرگاه با تو حرف میزند دروغ میگوید و اگر به تو وعده میدهد خُلف وعده میکند، هر وقت امانت به او سپردی به تو خیانت مینماید و چنانچه با او مخالفت کنی در پشت سر، تو را غیبت میکند.
[1] . سوره نور، آیه62.
[2] . خصال، ج1، ص47.
[3] . وسائلالشیعه، ج16، ص92.
[4] . تصنیف غررالحکم و دررالکلم، ص89، ح1521 ـ شرح آقا جمال خوانساری بر غررالحلکم و دررالکلم، ج2، ص9، ح1596.
[5] . مجموعه رسایل در شرح احادیثی از کافی، ج2، ص241.
[6] . وسایلالشیعه، ج15، ص349ـ تحفالعقول، ص377.
[7] . اعلامالدین فی صفات المؤمنین، ص303 ـ بحارالانوار (ط ـ بیروت)، ج75، ص209، ح85.
[8] . التهذیب الاحکام، ج6، ص179.
[9] . اصول کافی (ط ـ الاسلامیه)، ح2، ص200.
[10] . تحفالعقول، ص489.
[11] . سوره توبه، آیه71.
[12] . الدرالمنثور، ج4، ص66.
[13] . بحارالانوار، ج62، ص291.
[14] . کنزالعمّال، ح778.
[15] . الکافی، ج2، ص258، ح25.
[16] . نهجالبلاغه، حکمت45.
[17] . تحفالعقول، ص212.
[18] . تحفالعقول، ص177.
[19] . تحفالعقول، ص397.
[20] . سوره نساء، آیه 140.
[21] . سفینه، ج2، ص606.
[22] . الشهاب فی الحکم والآداب، ص18.
[23] . خصال، ج1، ص20.
[24] . خصال، ج1، ص30.
[25] . فهرست غرر، ص395.
[26] . فهرست غرر، ص394.
[27] . فهرست غرر،ص395.
[28] . فهرست غرر، ص344.
[29] . الشهاب فی الحکم والآداب، ص85.
[30] . فهرست غرر، ص395.
[31] . بحار، ج72، ص205.
وظیفه جوان وظیفه جوان نسبت به خودش در روایات: آموزش وفراگیری دانش اولویت جوان…
ویژگیهای جوانی چندویژگی جوان در روایات: اهل شتاب به کار خوب واهل بهبود بخشی…