اندیشه بنان

تواضع

)وَ عِبَادُ الرَّحمانِ الَّذینَ یَمشُونَ عَلَی الاَرضِ هَوثاً وَ اِذا خَاطَبَهُمُ الجاهِلُونَ قَالُوا سَلاماً([1]

و بندگان (خاص) خدای رحمان آنان هستند که بر روی زمین به تواضع و فروتنی روند و هر گاه مردم جاهل به آنها خطاب (و عتابی) کنند با سلامت نفس (و زبان خوش) جواب دهند.

پیامبر گرامی6:

إنَّ اللهَ تَعالی أوحی إلَيَّ أنْ تَواضَعوا حَتَّي لایَفْخَرَ أحَدٌ وَلایَبغی أحَدٌ عَلی أحَدٍ؛[2]

خدای متعال به من وحی فرمود که متواضع باشید، تا هیچ کس بر دیگری فخر نفروشد واحدی به دیگری زورگویی و تجاوز نکند.

ثَلاثَةٌ لایَزیدُ الله بِهِنَّ الاّ خَیراً: اَلتَّواضُعُ لایَزیدُ الله بهِ إلاَّ ارتِفاعا وَذُلُّ النَّفس لایَزیدُ الله بهِ إلاَّ عِزَّا وَالتَّعَفُّفُ لایَزیدُ الله بهِ الاّغِنيً؛[3]

سه چیز است که خداوند به سبب آنها جز بر خیر و خوبی نمی‌افزاید: تواضع که خداوند به سبب آن جز بلند مرتبگی نمی‌افزاید، شکسته نفسی که خداوند به سبب آن جز عزّت نمی‌افزاید و مناعت طبع که خداوند به سبب آن جز بی‌نیازی نمی‌افزاید.

امام علی7:

أشْرَفُ الخَلائِقِ التَّواضُعُ وَالحِلمُ وَلینُ الجانِبِ؛[4]

شریف‌ترین اخلاق، تواضع، بردباری و نرم‌خویی است.

مَنْ أتی غَیِنّاً فَتَواضَعَ لَهُ لِغِناهُ ذَهَبَ ثُلُثا دینِهِ؛[5]

هر کس در مقابل ثروتمند به خاطر ثروتش تواضع ‌‌کند دو سوم دینش از بین برود.

امام صادق7:

إنَّ مِنَ التَّواضُعِ أن یَرضَي الرَّجُلُ بالمَجلِس دونَ المَجلِس وَ أن یُسَلِّمَ عَلی مَن یَلقي وَ أن یَترُکَ المِراءَ وَ إن کانَ مُحِقّاً وَلایُحِبَّ أن یُحمَدَ عَلَي التَّقوی؛[6]

از تواضع است که انسان به پایین مجلس رضایت دهد، به هر کس برمی‌خورد سلام کند، مجادله را رها کند اگرچه حق با او باشد و دوست نداشته باشد که او را به پرهیزکاری بستایند.

امام هادی7:

التَواضُعُ أن تُعطِيَ النّاسَ ما تُحِبُّ أن تُعطاهُ؛[7]

فروتنی در آن است که با مردم چنان کنی که دوست داری با تو چنان باشند.

امام کاظم7:

إنَّ الزَّرعَ یَنبُتُ فِی السَّهلِ وَلایَنبُتُ فِی الصَّفا فَکَذلِکَ الحِکمَةُ تَعمُرُ فی قَلبِ المُتَواضِعِ وَلاتَعْمُرُ فی قَلبِ المُتَکَبِّرِ الجَبّارِ، لِأنَّ اللهَ جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ وَجَعَلَ التَّکَبُّرَ مِن آلَةِ الجَهل؛[8]

زراعت در زمین هموار می‌روید، نه بر سنگ سخت و چنین است که حکمت، در دل‌های متواضع جای می‌گیرد نه در دل‌های متکبر. خداوند متعال، تواضع را وسیله عقل و تکبر را وسیله جهل قرار داده است.

[1] . سوره فرقان، آیه63.

[2] . نهج‌الفصاحه، ص548، ح1864.

[3] . بحارالانوار، ج75، ص124، ح22.

[4] . غررالحکم، ج۲، ص442، ح3223.

[5] . نهج‌البلاغه، حکمت 228.

[6] . بحارالانوار، ج75، ص11۸، ح3.

[7] . المحجة البیضاء، ج۵، ص225.

[8] . تحف‌العقول، ص396.