اندیشه بنان

عدالت

)لَقَدْ أرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَالْمیزانَ لِیَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ([1]

به راستی ما پیامبران خود را با دلایل آشکار فرستادیم و با آنها کتاب و میزان (شناسایی حق از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند.

پیامبر گرامی 6:

عَدْلُ ساعَةٍ خَیْرٌ مِنْ عِبادَةِ سَبْعینَ سَنَةً قِیامٌ لَیْلُها وَ صِیامٌ نَهارُها؛[2]

ساعتی عدالت بهتر از هفتاد سال عبادت است که شب‌هایش به نماز و روزهایش به روزه بگذرد.

اَعدَلُ النّاسِ مَن رَضِيَ لِلنّاسِ ما یَرْضی لِنَفسِهِ وَکَرِهَ لَهُمْ ما یَکْرَهُ لِنَفْسِهِ؛[3]

عادل‌ترین مردم کسی است که برای مردم همان را بپسندد که برای خود می‌پسندد و برای آنان نپسندد آنچه را برای خود نمی‌پسندد.

فاطمه زهرا علیهاالسّلام:

العَدْلِ تَسکیناً لِلْقُلوبِ؛[4]

خداوند عدالت را برای آرامش دل‌ها، واجب کرد.

امام علی7:

اِسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَاحْذَرِ الْعَسْفَ وَالحَیْفَ فَاِنَّ الْعَسْفَ یَعودُ بِالْجَلاءِ والْحَیْفَ یَدْعوا اِلَي السَّیْفِ؛[5]

عدالت را اجرا کن و از زورگویی و ستمگری بپرهیز زیرا زورگویی مردم را به ترک از وطن وامی‌دارد، و ستم آنان را به قیام مسلّحانه می‌کشاند.

اَلعَدلُ اَفضَلُ مِنَ الشَّجاعَةِ لاَنَّ النّاسَ لَوِ استَعمَلُوا العَدلَ عُموما فجَمیعُهُم لاَستَغنَوا عَنِ الشَّجاعَةِ؛[6]

عدالت بهتر از شجاعت است، زیرا اگر مردم همگی عدالت را درباره یکدیگر به کار گیرند، از شجاعت بی‌نیاز می‌شوند.

مَن عَمِلَ بِالعَدلِ حَصَّنَ اللهُ مُلکَهُ؛[7]

هر کس به عدالت رفتار کند، خداوند حکومتش را حفظ خواهد کرد.

اِنَّ فِی العَدلِ سَعَةً وَ مَن ضاقَ عَلَیهِ العَدلُ فَالجَورُ عَلَیهِ اَضیَقُ؛[8]

به راستی که در عدالت گشایش است و هر کس عدالت بر او تنگ آید، بی‌عدالتی بر وی تنگ‌تر خواهد بود.

امام صادق7:

اِنَّ النّاسَ یَستَغنونَ اِذا عُدِلَ بَینَهُم وَ تُنزِلُ السَّماءُ رِزقَها وَ تُخرِجُ الارضُ بَرَکَتَها بِاِذنِ الله تَعالی؛[9]

اگر در میان مردم عدالت برقرار شود، همه بی‌نیاز می‌شوند و به اذن خداوند متعال آسمان روزی خود را فرو می‌فرستد و زمین برکت خویش را بیرون می‌ریزد.

 

عدل الهی

)إنَّ الله لایَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ وَ إنْ تَکُ حَسَنَةً یُضاعِفْها وَ یُؤتِ مِنْ لَدُنْهُ اَجْرا عَظیما([10]

در حقیقت، خداوند به اندازه ذرّه‌ای ظلم نمی‌کند و هر کار نیکی را بر آن می‌افزاید و از نزد خود، پاداش بزرگی می‌بخشد.

پیامبر گرامی 6:

شَکی نَبیُّ مِنَ الاَنبیاءِ إلی رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقالَ: یا رَبِّ یَکونُ العَبدُ مِن عَبیدِکَ یُؤمِنُ بِکَ وَ یَعمَلُ بِطاعَتِکَ، فَتَزوی عَنهُ الدُّنیا، وَ تَعرِضُ لَهُ البَلاءَ، وَ یَکونُ العَبدُ مِنْ عَبیدِکَ یَکفُرُ بِکَ وَیعمَلُ بِمَعاصیکَ، فَتَزوی عَنهُما البَلاَءَ وَ تَعرِضُ لَهُ الدُّنیا. فَاَوحَی الله عَزَّ وَ جَلَّ اِلَیهِ؛ اَنَّ البِلادَ وَالعِبادَ لی، و اَنَّهُ لَیسَ مِن شَيءٍ اِلاّ یُسَبِّحُنی و یُهَلِّلُنی و یُکَبِّرُنی، و اَمّا عَبدیَ المُؤمِنُ فَلَهُ سَیّئاتٌ فَاَزوی عَنهُ الدُّنیا، وآعرِضُ لَهُ البَلاءَ حَتّی یَأتیَنی فَاَجزِیَهُ بِحَسَناتِهِ، وَ اَمّا عَبدیَ الکافِرُ فَلَهُ حَسَناتٌ فَاَزوی عَنهُ البَلاءَ، وَ اَعرِضُ لََهُ الدُّنیا حَتّی یَأتیَن فَاَجزِیَهُ بَسَیِّئاتِهِ؛[11]

یکی از پیامبران به پروردگارش شِکوه نمود و گفت: پروردگارا! بنده‌ای از بندگانت به تو ایمان می‌آورد و طبق فرمان تو عمل می‌کند و تو، دنیا را از او باز می‌داری (او را از دنیا محروم می‌کنی) و در معرض بلا قرارش می‌دهی. و بنده‌ای از بندگانت به تو کفر می‌ورزد و تو را نافرمانی می‌کند و تو، بلا را از او باز می‌داری و دنیا را به او ارزانی می‌کنی!؟ خداوند عزّ‌و جلّ به او وحی فرمود: «سرزمین‌ها و بندگان، از آنِ من‌اندو هیچ چیزی نیست، جز این‌که مرا منزه و یگانه و بزرگ می‌داند. امّا بنده مؤمنم، گناهانی دارد و من دنیا را از او باز می‌دارم و او را در معرض بلا قرار می‌دهم تا این‌که در قیامت نزد من بیاید و پاداش خوبی‌هایش را بدهم. و امّا بنده کافرم، خوبی‌هایی دارد، و من بلا را از او باز می‌دارم و دنیا را به او عَرضه می‌کنم تا نزد من بیاید و کیفر گناهانش را بدهم.

مَنْ اَصابَ فِي الدُّنْیا ذَنْبا فَعوقِبَ بِهِ، فَاللهُ اَعْدَلُ مِنْ اَنْ یُثَنِّیَ عُقوبَتَهُ عَلی عَبْدِهِ، وَ مَنْ اَذْنَبَ ذَنْبا فِي الدُّنْیا فَسَتَرَهُ الله عَلَیْهِ، فَالله اَکْرَمُ مِنْ أنْ یَعودَ في شَيءٍ قَدْ عَفا عَنْهُ؛[12]

هر کس در دنیا به گناهی گرفتار شود و به خاطر آن، مجازات گردد، خداوند، عادل‌تر از آن است که در قیامت مجازات آن گناه را بر بنده‌اش تکرار نماید و هر کس در دنیا گناهی مرتکب شود و خداوند، آن را بپوشاند (ببخشد)، خدا بزرگوارتر از آن است که عفو خود را باز پس گیرد.

اِنَّ اللهَ تَعالی بِقِسطِهِ وَ عَدلِهِ جَعَلَ الرَّوحَ و الفَرَحَ فِی الرِّضا وَالیَقینِ وَ جَعَلَ الهَمَّ وَ الحَزَنَ فِی السَخَطِ؛[13]

در حقیقت، خداوند متعال، به خاطر انصاف و عدالتش، آسایش و شادی را در خشنودی (به خواست خودش) و یقین قرار داد و نگرانی و اندوه را در خشم خودش.

امام سجاد7:

الله… یَنْتَقِمُ مِنَ الظّالِمِ بِما هُوَ عادلٌ بِحُکمِهِ؛[14]

خداوند به خاطر قضاوت عادلانه‌اش، از ظالم انتقام می‌گیرد.

امام علی7:

اِنَّ العَدلَ میزانُ الله سُبحانَهُ الَّذِی وَضَعَهُ فِی الخَلقِ وَنَصَبَهُ لاِقامَةِ الحَقِّ، فَلا تُخالِفهُ فی میزانِهِ و لاتُعارِضهُ فی سُلطانِهِ؛[15]

به راستی که عدالت ترازوی خدای سبحان است که در میان مردم قرار داده و برای بر پاداشتن حق، نصب فرموده است، بنابراین، در ترازوی خداوند با او مخالفت نکن و با حکومتش مستیز.

[1] . سوره حدید، آیه25.

[2] . مشکاة الأنوار، ص544.

[3] . نهج‌الفصاحه، ح340.

[4] . علل الشرایع، ج۱، ص248، ح2.

[5] . نهج‌البلاغه، حکمت، 476.

[6] . شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، ح20، ص333، ح816.

[7] . غررالحکم، ج5، ص355، ح8722.

[8] . نهج‌البلاغه، خطبه15.

[9] . کافی (ط ـ الاسلامیه)، ج3، ص568، ح6.

[10] . سوره نساء، آیه40.

[11] . المعجم الکبیر، ج12، ص117، ح12735.

[12] . سنن ابن ماجه، ج۲، ص868، ح2604.

[13] . المعجم الکبیر، ج10، ص216، ح10514.

[14] . تفسیر امام حسن عسکری علیه‌السلام، ص349، ح232.

[15] . غررالحکم، ح3464.