اندیشه بنان

 

عظمت پدر ومادر در اسلام

پدر و مادر دو عنصر عزیز و محترمی هستند که اسلام به تعظیم و تکریم شان سفارش فرمود و تأکید نمود که این دو باید در خانواده و در جامعه بزرگ شمرده شوند و حرمت عزت و کرامت شان حفظ گردد و همواره در اوج عظمت و اُبهّت و کرامت قرار گیرند.

تا جائی که خداوند متعال در قرآن کنار دستور عبادت و پرستش خود به تکریم و احسان آن ها هم دستور داده است و در کنار شکر خود شکر و سپاس از آن ها را هم مورد تأکید قرار داد.

و در روایات و کلمات ارزشمند معصومین (ع) از والدین تجلیل شد و بهشت  و جهنم هر کس را به والدین نمودند یعنی بهشت و جهنم هرکس بستگی به رفتارشان به والدین دارد. اگر رفتار با والدین نیکو بود اهل بهشت خواهند شد و اگر بد بود اهل جهنم خواهند گردید.

پیامبر(ص) فرمودند:

…هما جنتک و نارک…

(میزان الحکمه ج13ص489)

پدر و مادر بهشت و جهنم تو اند.

عظمت والدین آنقدر زیاد است که حتی اگر والدین بد باشند و حتی مشرک و کافر هم باشند باز هم باید مورد تکریم و احسان قرار گیرند.

امام باقر(ع) فرمودند:

بَرَّ الوالِدَینِ بَرّاً کانا اَو فاجِرَینِ.

(میزان الحکمه ج13 ص491)

به پدر و مادر نیکی کن  چه خوب باشند یا بد.

و یا امام صادق (ع) فرمودند:

بِرُّ الوالِدَینِ واجِبٌ وَ اِن کانا مُشرِکَینِ.

نیکی به پدر و مادر لازم است هرچند کافر و مشرک باشند.

ملاحظه می شود که اسلام تا چه میزان احترام والدین را و عظمت و مکانت آن ها را حفظ می کند و تا کجا حاضر است حرمت و عزت شان را محفوظ دارد و شأن و جایگاه و جلالت شان را بزرگ بشمارد.

حتی پیامبر(ص) رضایت خدا را در رضایت آن ها برشمرده و فرمود:

رِضَی اللهِ فی رِضَی الوالِدَینِ وَ سَخَطُ اللّهِ فی سَخَطِهِما.

(میزان الحکمه ج13 ص490)

خشنودی خدا در خشنودی پدر و مادر و خشم خدا در خشم آن ها است.

یعنی هر وقت پدر و مادر را خوشنود کردی خدا را خشنود کردی و هر گاه آن دو را خشمگین نمودی خداوند متعال را خشمگین نمودی.

حاصل آنکه باید والدین را بزرکگ شمرد و آنان را عزیز داشت.

(آثار ج27 ص249)

 

احترام به والدین

 

نیکی واحسان به پدر ومادر

هم در قرآن و هم در احادیث سفارش شد که به پدر و مادر نیکی کنید و به آن دو برّ و احسان داشته باشید . برّ یعنی کمک مالی نمودن مشکلات مالی را رفع نمودن گره زندگی را باز نمودن و از نظر معیشت و زندگی به آن ها رسیدن و رفای و آسایش برایشان فراهم نمودن .

اما احسان یعنی رفتار نیک با آن هاداشتن با مرام پسندیده با آن ها برخورد نمودن ، احترام آن ها را حفظ نمودن . عزت و عظمت شان را پاس داشتن و در خانه و جامعه احترام و بزرگی شان درا حفظ نمودن به گونه ای که کمترین آسیب آبروئی به آنها نرسد و کمترین خدشه به شئون اجتماعی شان وارد نشود.

و شاید معنای برّ و احسان یکی باشد و هر دو به معنای حفظ شأن و شخصیت و حفظ زندگی و  معیشت باشد نیکی به والدین باعث طول عمر آدم و موجب افزایش روزی است.

پیامبر (ص) فرمود:

مَن سَرَّهُ اَن یُمَدَّلَهُ فی عُمُرِهِ وَ یُزادَ فی رِزقِهِ فَلیَبَرَّ والِدَیهِ .

 (میزان الحکمه ج13 ص489 )

هرکس از طولانی شدن عمرش و افزایش روزی اش شاد می شود باید به پدر و مادر خود نیکی کند .

اطاعت از پدر ومادر

علاوه بر سپاس گزاری از پدر و مادر و احسان  و نیکی به آن ها باید از آن ها اطاعت هم نمود . یعنی اگر والدین به فرزند دستور دادن که کاری انجام دهد باید انجام دهد .

چه اینکه دستورشان مربوط به زندگی آن ها باشد  یا مربوط به زندگی خودش باشد و چه اینکه دستور مربوط به امور دینی و رفتاری و اجتماعی باشد چه مربوط به زندگی و امور اقتصادی باشد و چه اینکه دستورشان با طبع فرزندان سازگار باشد  و یا سازگار نباشد.

خلاصه دستور آن ها لازم الأجراست مگر در اموری که باعث معصیت خدا شود که در این صورت نباید اطاعت کرد . یعنی اگر والدین به فرزندان دستور بدهند که انجام آن باعث معصیت خدا و موجب ارتکاب گناه شود نباید اطاعت کرد .

 امام علی (ع) فرمود:

 فَحَقُّ الوالِدِ عَلَی الوَلَدِ اَن یُطیعَهُ فی کُلِّ شَیئٍی اِلّا فی مَعصِیَهِ اللهِ سُبحانَهُ .

 ( میزان الحکمه ج13 ص 502)

پس حق پدر بر فرزند آن است که در تمام امور از او اطاعت کند جز در معصیت خدای سبحان .

کسی از پیامبر (ص) خواست که او را نصیحت کند حضرت فرمود :

…. وَ لا تَعصِ والِدَیکَ .

(آثار ج27  ص 247 )

به پدر و مادر نافرمانی نکن.

 

تشکر وسپاس ازپدر ومادر

از جمله چیز هایی که خداوند متعال در قرآن از بندگان خود می خواهد تشکر از پدر و مادر و سپاسگذاری از آن ها است و حتی تشکر از آن ها را کنار تشکر از خود قرار داده است و به انسان دستور داده که هم از خداوند سپاسگذار ی نمایند و هم از پدر و مادر .

فرمود:

 اَنِ اشکُر لی وَ لِوالِدَیکَ .

(سوره لقمانن، آیه 14)

از من شکرگزار باش و همچنین شکرگزار پدر و مادر باش.

اگر شکر همیشه در برابر نعمت است والدین نعمت اند و اگر سپاس در  مقابل مهر و محبت است ، پدر و مادر دریای مهر و محبت اند . هیچ انسان با شرف و با انصاف و با ادب و اخلاقی نیست جز اینکه در مقابل نعمت و در برابر مهرو محبت خاضع است و آن را شایان شکر و سپاس می داند .

امام رضا (ع) فرمود :

فَمَن لَم یَشکُر والِدَیهِ لَم یَشکُرِ اللهَ .

( میزان الحکمه ج13 ص 490 )

هرکس شکرگزار پدر و مادر نبود شکرگزار خدا هم نخواهذ بود .

امام صادق (ع) فرمود :

 شُکرُ هُما   مَعَ   کُلِّ حالٍ

(آثار الصادقین ج27 ص245 )

باید در  تمام حالات شکرگزار والدین بود .

 

حق پدر

امام زین العابدین(ع): اما حق پدرت این است که بدانی اصل و ریشۀ تو اوست؛ زیرا اگر او نبود تو هم نبودی، پس هر خصلت خوشایندی که در خود دیدی بدان که ریشۀ آن نعمت در وجود تو، پدرت می باشد. بنابراین، خدا را بستای و برای آن نعمت از پدرت سپاسگزار باش، و نیرویی جز نیروی خدا نیست.

 

حق مادر

امام زین العابدین(ع): و اما حق مادرت بر تو، این است که بدانی او تو را در جایی حمل کرده است که هیچ کس دیگری را حمل نمی کند و از میوۀ دلش، آن به تو داد که احدی به دیگری نمی دهد و تو را با تمام اعضایش حفظ کرد و اهمیتی نمی داد که خود گرسنه باشد، امام تو سیر باشی و خود تشنه باشد، امام تو را سیراب کند و خود برهنه باشد، اما تو را بپوشتند و خود در زیر آفتاب باشدريا، اما تو را در سایه افکند و به خاطر تو خواب را بر خودد حرام سازد و از گرما و سرما نگاهت دار، تا تو را داسته باشد و از دست ندهد. بنابراین، تو جز با کمک و توفیق الهی، از پس قدر دانی او برنمی آیی.

 

اجتناب از عاق والدین

عاق پدر و مادر شدن یعنی نافرمانی  شان نمودن و آن ها را آزردن و آنان را غمگین نمودن و یا رفتار بد با آن ها داشتن . پس هر کس با مادر و پدر بد رفتار شد و یا آن ها را ناراحت نمود و یا موجب اذیت و آزارشان شو و یا به دستور و فرمان آن ها اعتنا نکرد، عاق گردید . و می توان گفت که او «عاق والدین » است .

انسان عاق والدین خیر دنیا و آخرت نمی بیند .

خداوند او را نخواهد آمرزید و در دنیا فقیر خواهد شد.

 امام هادی (ع) فرمود:

اَلعُقُوقُ یُعقِبُ القِلَّهَ وَ یُؤَدِّی اِلَی الذِّ لَّهِ .

( میزان الحکمه ج13 ص 500 )

عاق والدین باعث فقر و نداری شده و به ذلت و خواری منجر  خواهد گردید .

 

وظیفه فرزند پس از فوت پدر ومادر

همچنان که فرزندان در زمان زنده بودن پدر و مادر وظائفی داشتند پس از فوتشان هم دارای وظائفی هستند و همچنان که در زمان حیات شان ممکن بود مورد عاق قرار بگیرند حتی پس از فوت هم ممکن است مورد عاق قرار گیرند .

حال وظایفی برای فرزندان که باید پس از فوت هر یک از والدین انجام دهند به شرح زیر می پردازیم :

1 – ادإ نماز برایشان

2- استغفار و طلب آمرزش                                                            

3- وفا یه معاهدات و پیمان های او                                                 

4- صله رحم آن هایی که آن ها در زمان حیات خود انجام می دادند .         

5- تکریم دوست شان

  (میزان الحکمه ج13 ص 492)

6- صدقه از طرف آن ها                                                                  

7- انجام حج به نیابت از آنها                                                                 

8- انجام روزه از طرف آن ها    

(آثار ج27ص251)                                       

 

آداب رفتار با پدر و مادر

در رابطه با پدر و مادر به انجام چند کار سفارش شده که شایسته است فرزندان آن را مراعات نمایند و آن کار ها تحت عنوان آداب رفتاری ذکر می شود :

1–  تواضع

وَاخفِظ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ           

مقابل شان متواضع باش

2– نگاه مهربانه داشتن

 

رسول خدا (ص):

اَلنَّظَرُ اِلَی الوالِدَینِ بِرَأ فَهٍ وَرَحمَهٍ عِبادَهٌ .

3– چشم غره نرفتن

وَلا تَنهَرهُما .

به تندی و با چشم پر نگاهشان نکن .

4– اف نگفتن

وَ لا تَقُل لَهُما اُفٍّ.

به آن ها اف نگو .

5– با سخن کریمانه با آن ها حرف زدن

وَقُل لَهُما قَولاً کَریماً

6– برایشان استغفار نمودن

اَلّلهُمَّ اغفِرلی وَ لِوالِدَیَّ

7– صدای خود را از صدای آن ها بالاتر نبردن

وَ لا تَرفَع صَوتَکَ فَوقَ اَصواتِهِما .

(میزان الحکمه ج13 ص 498 )

8– جلو تر از آن ها راه نرفتن                                                                        3867

9– او را به اسمش صدا نزدن                                               38616

10– پیش از او ننشستن

11– باعث بد گویی دیگران به پدر و مادرش نشدن

12– صله رحم انجام دادن .                                            38631

13– مقابل ورود شان بلند شدن و قیام کردن .

38709

14– خیر خواهی برای دیدن پدر و مادر .

امام صادق (ع) فرمود:

… وَ نَصیحَتُهُما فِی السِّرِ وَ العَلانِیَهِ .

( میزان الحکمه ج13 ص 512 )

خیر خواه شان بودن در نهان و عیاان .

15– نرم گویی و پرهیز از گفتار خشن

 

پاسخ به سؤالات شرعی

سؤال: مقام مادر بالاتر است، یا پدر؟ در مقام تعارض بین اطاعت امر پدر و مادر، کدام را ترجیح مى دهیم؟

جواب: مقام هر دو والاست، و تا مى توانید در میان آن دو جمع کنید، و در صورتى که امکان نداشته باشد، بر حسب اهمیّت موارد باید عمل گردد، و آنچه مهم تر است، مقدّم شود.

سؤال: عاقّ والدین به چه معناست؟ در چه شرایطى تحقّق مى یابد؟ آثار آن چیست؟

جواب: هر کارى که موجب ایذا و اذیّت والدین گردد، به معناى عاقّ والدین است، مگر در مواردى که تکلیف واجب یا حرامى باشد، و به انسان دستور مخالفت با آن را بدهند

 هزینه پدر و مادر فقیر

سؤال: آیا تأمین مخارج پدر و مادر نیازمند، به عهده پسران آنها مى باشد؟ یا به عهده دخترانى که داراى درآمد باشند نیز مى باشد؟

جواب: فرقى میان پسر و دختر ازاین نظر نیست و نفقه پدر و مادر فقیر بر هر دو واجب است.

 

سؤال: نماز اول وقت واجب تر است یا امر و فرمان پدر و مادر؟ یعنی اگر مادر یا پدر انسان امر به کاری کرد آیا باید ابتدا آن کار را انجام داد یا نماز اول وقت را به جا آورد؟

جواب: در صورتی که ترک فرمان پدر یا مادر باعث ایذاء آنها گردد، انجام فرمان آنها مقدم است. زیرا نماز اول وقت مستحب است ولی اطاعت پدر و مادر در آنچه گفته شد واجب می باشد