اندیشه بنان

قلب

)ما جَعَلَ اللهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَیْنِ فِي جَوْفِهِ([1]

خداوند برای هیچ مردی در درونش دو قلب قرار نداده است.

پیامبر گرامی6:

خَیْرُ القُلوبِ اَوعاها لِلخَیْر وَ شَرُّ القُلوبِ اَوعاها لِلشَّرَ، فَاَعلَي القَلبِ الَّذي یَعِي الخَیْرَ مَمْلُوٌّ مِنَ الْخَیْر إن نَطَقَ نَطَقَ مَأجوراً و إنْ اَنْصَتَ أنْصَتَ مَأجوراً؛[2]

بهترین قلب‌ها، قلبی است که ظرفیت بیشتری برای خوبی دارد و بدترین قلب‌ها، قلبی است که ظرفیت بیشتری برای بدی دارد، پس عالی‌ترین قلب، قلبی است که خوبی را در خود دارد و لبریز از خوبی است. اگر سخن بگوید، سخنش در خور پاداش است و اگر سکوت کند، سکوتش در خور پاداش است.

فِی الانسانِ مُضغَةٌ اِذا هِیَ سَلِمَت وَ صَحَّت سَلِمَ بِها سائرُ الجَسَدِ، فَإذا سَقِمَت سَقِمَ بِها سائرُ الجَسَدِ وَ فَسَدَ، وَ‌ هِیَ القَلبُ؛[3]

در انسان پاره گوشتی است که اگر آن سالم و درست باشد، دیگر اعضای بدنش هم با آن سالم می‌شوند و هر گاه آن بیمار شود، دیگر اعضای بدنش بیمار و فاسد می‌گردند، آن پاره گوشت، قلب است.

امام علی7:

ما جَفَّتِ الدُّموعُ إلاّ لِقَسوَةِ القُلُوب وَ ما قَسَتِ القُلُوبُ إلاّ لِکَثرَةِ الذُّنوبِ؛[4]

چشم‌ها خشک نمی‌شود مگر به خاطر قساوت قلب و دل‌ها قساوت پیدا نمی‌کند مگر به سبب زیادی گناه.

أعْجَبُ ما فِی الانسانِ قَلبُهُ وَ لَهُ مَوادٌّ مِنَ الحِکْمَةِ وَ أضدادٌ مِن خِلافِها فَإن سَنَحَ لَهُ الرَّجاءُ اَذَلَّهُ الطَّمَعُ وَ إن هاجَ بهِ الطَّمَعُ أهلَکَهُ الحِرصُ وَ إن مَلَکَهُ الیَأسُ قَتَلَهُ الأسَفُ… فَکُلُّ تَقصیر بهِ مُضِرٌّ وَ کُلُّ اِفراطٍ بهِ مُفسِدٌ؛[5]

شگفت‌ترین عضو انسان قلب اوست و قلب مایه‌هایی از حکمت و ضدحکمت دارد. اگر آرزو به آن دست دهد، طمع خوارش می‌گرداند و اگر طمع در آن سر برکِشد، حرص نابودش می‌کند و اگر ناامیدی بر آن مسلّط شود، اندوه، او را می‌کشد… هر کوتاهی برایش زیانبار است و هر زیاده‌روی برایش تباهی آفرین.

امام باقر7:

اِنَّمَا الْاَعمی اَعْمَی الْقَلبِ فَاِنَّها لاتَعْمَی الْاَبصارُ ولکِنْ تَعْمَی القُلُوبُ الَّتی فِی الصُدُورِ؛[6]

کوری حقیقی، کوری قلب است، زیرا به درستی که چشم‌ها کور نیستند، اما دل‌هائی که در سینه‌هاست کور هستند.

امام صادق7:

أوْحَي اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إلی مَوسی7 یا مُوسی لاتَفْرَحْ بِکَثْرَةِ الْمالِ وَ لاتَدَعْ ذِکْری عَلی کُلٌّ حالٍ فَإنَّ کَثْرَةَ الْمالِ تُنْسِي الذُّنوبَ وَ إنَّ تَرْکَ ذِکری یُقْسِي‌القُلوبَ؛[7]

خدای عزّ‌و جلّ به موسی7 وحی کرد: ای موسی! به زیادی ثروت شاد مشو و در هیچ حالی مرا فراموش مکن، زیرا با زیادی ثروت گناهان فراموش می‌شود و از یاد بردن من قساوت قلب می‌آورد.

[1] . سوره احزاب، آیه4.

[2] . جعفریات، ص168.

[3] . خصال، ج1، ص31.

[4] . وسائل‌الشیعه، ج16، ص45.

[5] . علل الشرایع، ج۱، ص109.

[6] . من لایحضره الفقیه، ج1، ص379.

[7] . کافی (ط ـ الاسلامیه)، ج۲، ص497.