نماز
)إنَّ الصَّلَوةََ کانَت عَلَی المؤمنینَ کِتاباً مَوقُوتَا([1]
تحقیقاً نماز بر مؤمنان در اوقات معین مقرر شده است.
قالَ الله تبارک و تَعالَی:
إفتَرضتُ عَلَی اُمَّتِکَ خَمسَ صَلَواتٍ و عَهِدتُ عِندِی عَهداً إنَّهُ مَن حَافَظَ عَلَیهِنَّ لِوَقتِهِ أدخَلتُهُ الجَنَّهَ وَ مَن لَم یُحافِظ عَلَیهِنَّ فَلا عَهدَ لَهُ عِندِی؛[2]
نمازهای پنجگانه را بر امت تو واجب کردم و با خود پیمان بستم که هر کس مراقب آن نمازها و وقت آنها باشد، او را به بهشت داخل نمایم، و کسی که مراقب آنها نباشد، من تعهدی نسبت به او ندارم.
پیامبر گرامی6:
َالصَّلاةُ عِمَادُ دِینِکُم؛[3]
نماز، پایه و ستون دین شماست.
مَوضِِعُ الصَّلاةِ مِنَ الدَّینِ کَموضِع الرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ؛[4]
جایگاه نماز در دین، مانند جایگاه سر در بدن است.
اَوَّلُ مَا یُسألُونَ عَنهُ الصَّلواتِ الخَمسَ؛[5]
اولین چیزی که انسانها سؤال میشود، نمازهای پنجگانه است.
اَلصّلاهُ اُنسٌ فِی قَبرِهِ وَ فَراشٌ تَحتَ جَنبِهِ وَ جَوابٌ لِمُنکَرٍ وَ نَکِیرٍ؛[6]
نماز مونس (نمازگزار) در قبر، فرش نیکو در زیرش، و پاسخ نمازگزار برای نکیر و منکر میباشد.
مَثَلُ الصَّلاهِ الخَمسِ کَمَثَلِ نَهرٍ جار، عَذبٍ عَلی بَابِ أحدِکُم یَغتَسِلُ فِیهِ کُلَّ یَومٍ خَمسَ مَرّاتٍ فَما یَبقَی ذالِک مِنَ الدَّنَسِ؛[7]
نمازهای پنجگانه به نهر جاری گوارایی میمانند که بر در خانههایتان روان است و هر روز پنج بار خود را در زلال آن شستوشو میدهید، و دیگر هیچ پلیدی باقی نمیماند.
مَا مِن صَلاةِ یحضُرُ وَقتُها إلاّ نَادی مَلَکٌ بَینَ یَدَیِ النّاس: أیُّها النّاس! قُوموا إلی نِیرانِکُم الَّتی أوقَدتُمُوها عَلی ظُهُورِکُم فأطفِئُوها بصَلاتِکُم؛[8]
هیچ نمازی نیست مگر اینکه چون وقت آن فرا میرسد فرشتهای در پیش روی مردمان ندا میکند: ای مردم! برخیزید به سوی آتشی که بر پشت خود افروختهاید، تا آن را با نماز خویش خاموش کنید.
إنَّ الصَّلاةَ تَأتِی إلَی المَیِّتِ فِی قَبرِهِ بِصُورَةِ شَخصٍ أنوَرَ اللَّونِ یُونِسُه فِی قَبرِهِ وَ یَدفَعُ عَنهُ أهوالَ البَرزَخ؛[9]
نماز به صورت انسانی سفید چهره وارد قبر میت شده و با او انس میگیرد و وحشتهای برزخ را از او برطرف میکند.
اَلصَّلاةُ کَفّارَةُ الخَطایا ثُمَّ قَرَأ: «إنَّ الحَسَنَاتِ یُذهِبنَ السَّیّئَاتِ»؛[10]
نماز کفاره گناهان میباشد. سپس آن حضرت این آیه را میخواند که: «حسنات سیئات را از بین میبرد.»
نمازگزار
)قَد اَفَلَحَ المُؤمِنونَ الَّذینَ هُم فی صَلاتِهِم خاشِعونَ([11]
به راستی که مؤمنان رستگار شدند همانان که در نماز فروتنند.
پیامبر گرامی6:
اَیُّهَا النّاسُ إنَّ المُصَلّی إذا صَلَّی فَإنَّهُ یُناجی رَبَّهُ تَبارَکَ وَ تَعالی فَلیَعلَم بِما یُناجیهِ؛[12]
ای مردم همانا نمازگزار هنگام نماز با پروردگار بزرگ و بلندمرتبهاش مناجات میکند، پس باید بداند چه میگوید.
صَلاةُ الرَّجُلِ تَطَوُّعاً حَیثُ لایَراهُ النّاسُ تَعدِلُ صَلاتَهُ عَلی اَعیُنِ النّاسِ خَمساً وَ عِشرین؛[13]
نماز مرد که داوطلبانه و مستحبی در جائی که مردم او را نبینند به جا آورد، برابر بیست و پنج نماز است که در برابر چشم مردم انجام میدهد.
یَا أباذَر! مَادُمتَ فِی الصَّلاهِ فِإنَّکَ تَقرَعُ بَابُ المَلِکِ الجَبَّارِ وَ مَن یَکثُر قَرعَ بابِ المِلِکِ فَإنَّهُ یُفتَح لَه؛[14]
ای ابوذر! تا هنگامی که در نماز هستی درب خانه ملک جبار را میکوبی، و هر کس درب خانه ملک را بسیار بکوبد، به رویش باز میشود.
إذا أقامَ العَبدُ المُؤمِنُ فِی صَلاتِه نَظَرَالله ـ عزّ وَ جلّ ـ إلَیه؛[15]
وقتی بنده مؤمن به نماز میایستد، خداوند سبحان به او نظر میکند.
بِالصَّلاةِ یَبلُغُ اَلعَبدُ اِلَی الدَّرَجَةِ العُلیاءِ لِاَنَّ الصَّلاةَ تَسبیحٌ وَ تَهلیلٌ و تَحمیدٌ وَ تَکبیرٌ وَ تَمجیدٌ وَ تَقدیسٌ وَ قَولٌ وَ دَعوَةٌ؛[16]
به وسیله نماز بنده به درجه عالی و مقام والا میرسد، زیرا نماز، تسبیح و تهلیل و تحمید و تکبیر و تمجید و تقدیس الهی است. نماز قول حق و دعوت به سوی حق میباشد.
اِنَّ الصَّلاةَ قُربانُ المُؤمِن؛[17]
بدرستیکه نماز خواندن وسیله نزدیکی مؤمن به خداست.
امام علی7:
لَو یَعلَمُ المُصَلَّی ما یَغشاهُ مِنَ الرَّحمَةِ لَما رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ السُّجودِ؛[18]
اگر نمازگزار بداند تا چه حد مشمول رحمت الهی است هرگز سر خود را از سجده بر نخواهد داشت.
مَن صَلّی رَکعَتَین یَعلَمُ مایَقولُ فِیهما اِنصَرَفَ وَلَیسَ بَینَه وَ بَینَ اللهِ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ ذَنبٌ؛[19]
هر کس دو رکعت نماز بخواند و بداند چه میگوید، از نماز فارغ میشود، در حالی که میان او و میان خدای عزّ و جل گناهی نیست.
اُنظُر فیما تُصَلّی وَ عَلی ما تُصَلّی اِن لَم یَکُن مِن وَجهِه وَ حِلِّهِ فَلا قَبولَ؛[20]
بنگر در چه (لباسی) و بر چه (چیزی) نماز میگزاری، اگر از راه صحیح و حلالش نباشد، قبول نخواهد بود.
امام صادق7:
مَن قَبِلَ اللهُ مِنهُ صَلاةً واحِدَةً لَم یُعَذِّبهُ وَ مَن قَبِلَ مِنهُ حَسَنَهُ لَم یُعَذِّبهُ؛[21]
خداوند از هر کس یک نماز و یا یک کار نیک را قبول کند، عذابش نمینماید.
نماز جمعه
)یَا اَیُّهَا الَّذینَ اَمَنُوا اِذا نُودِیَ لِلصَّلَوةِ مِن یَومِ الجُمُعَةِ فَاسعَوا اِلی ذِکرِاللهِ وَ ذَروُالبَیعَ([22]
ای مؤمنان! آنگاه که در روز جمعه برای نمازجمعه صدا زده شد، پس به سوی ذکر خدا بشتابید و خرید و فروش را رها نمائید.
پیامبر گرامی6:
اِعلَموا اَنَّ اللهَ تَعالی قَد فَرَضَ عَلَیکُم الجُمُعَةَ فَمَن تَرَکَها فی حَیاتی وَ بَعدَ مَماتی وَ لَهُم اِمامٌ عادِلٌ اِستِخفافاً بِها وَ جُحوداً لَها فَلا جَمَعَ الله شَملَهُ وَ لا بَارَکَ لَهُ فی اَمرهِ اَلا وَ لا زَکاةَ لَهُ اَلا وَ لا حَجَّ لَهُ اَلا وَ لاصَومَ لَهُ اَلا وَ لابَرَکَةَ لَهُ حَتّی یَتوبَ؛[23]
بدانید که خداوند متعال نماز جمعه را بر شما واجب ساخته است پس آنان که در زندگی و پس از مرگ من، از روی سبک شمردن و یا انکار، آن را ترک کنند، با وجود اینکه پیشوای عادلی دارند، خداوند وحدتشان نبخشد و در کارشان برکت ندهد، آگاه باشید نه زکات، نه نماز، نه حج و نه روزه آنان پذیرفته است. بدانید که زندگی آنان برکتی نخواهد داشت، مگر توبه کنند.
ما مِن مُؤمِنٍ مَشی بِقَدَمَیهِ اِلَی الجُمعَةِ اِلاّ خَفَّفَ اللهُ عَلَیهِ اَهوالَ یَومِ القیامَةِ؛[24]
هر مؤمنی که با قدمهای خود به سوی نماز جمعه گام بردارد خداوند هول و هراسهای روز قیامت را بر او آسان خواهد نمود.
امام علی7:
الإتیانُ إلَی الجُمُعَةِ زیارَةٌ و جَمالٌ؛[25]
حضور در نماز جمعه هم زیارت است و هم زیبایی.
امام صادق7:
یَکرَهُ السَّفَرُ وَالسَّعیُ فِی الحَوائِجِ یَومَ الجُمُعَةِ بُکرَةً مِن أجلِ الصَّلاةِ فَأمّا بَعدَ الصَّلاةِ فَجائِزٌ یُتَبَرَّکُ بِهِ؛[26]
سفر و تلاش برای برآوردن حاجات خود در صبح جمعه، به خاطر نماز جمعه مکروه است، امّا بعد از نماز جمعه جایز و پربرکت میباشد.
مَن أتَی الجُمعَةَ اِیماناً وَ احتِساباً اِستَأنَفَ العَمَلَ؛[27]
کسی که از روی ایمان و برای رضای خدا در نمازجمعه شرکت میکند دیگر گناهی بر او باقی نخواهد ماند و کار و عمل را از نو شروع کند.
امام رضا7:
الجُمُعَةُ مَشهَدٌ عامٌ فَاَرادَ اَن یَکونَ لِلاِمامِ سَبَبٌ اِلی مَوعِظَتِهِم وَ تَرغیبِهِم فِی الطّاعَةِ وَ تَرهیبِهِم مِنَ المَعصیَةِ وَ فِعلِهِم وَ تَوفیقِهِم عَلی ما اَرادوا مِن مَصلَحَةِ دینِهِم وَ دُنیاهُم وَ یُخبِرَهُم بِما وَرَدَ عَلَیهِم مِنَ الآفاتِ و مِنَ الاَحوالِ الَّتی لَهُم فیهَا المَضَرَّةُ وَالمَنفَعَةُ؛[28]
جمعه روز اجتماع عموم مردم است. خداوند خواست تا امام از رهگذر خطبه نماز جمعه، آنان را موعظه کند و به اطاعت تشویقشان نماید و از معصیت و ارتکاب آن برحذرشان دارد و آنان را بر آنچه در جهت مصلحت دین و دنیای خویش اراده کردهاند موفق سازد و از زیانهایی که دیدهاند و حالاتی که برای آنان زیانآور یا سودآور است، با خبر کند.
نماز جماعت
)یا مَریَمُ اقنُتی لِرَبّکِ وَاسجُدِی وَارکَعِی مَعَ الرَّاکِعِینَ([29]
ای مریم فرمان بر پروردگار خود باش و سجده کن و با رکوع کنندگان رکوع کن.
پیامبر گرامی6:
مَن حَافَظَ عَلَی الجَمَاعَةِ حَیثُمَا کَانَ مَرَّ عَلَی الصِّراطِ کَالبَرقِ الخَاطِفِ اللّامِع فِی أوَّلِ زُمرَةٍ مَعَ السّابِقِینَ؛[30]
کسی که محافظت و مداومت بر نماز جماعت کند، مانند برق سریع و درخشان همراه نخستین گروه بهشتیان از روی صراط میگذرد.
إنَّ اللهَ وَعَدَ أن یُدخَلَ الجَنَّةَ ثَلاثَةَ نُفُورٍ بِغَیر حِسابٍ و یَشفَعُ کُلٌّ مِنهُم فِی ثَمانِینَ الفاً، المؤذَّنُ وَ الاِمامُ، وَ رَجُلٌ یَتَوَضَّاءُ ثُمَّ یَدخُل المَسجِد فَیُصَلِّی فِی الجَماعَه؛[31]
همانا خداوند به سه گروه وعده داد، بدون حساب وارد بهشت شوند، و هر یک از این سه گروه (روز قیامت) میتوانند هشتاد هزار نفر را شفاعت کنند و آنها عبارتند از: 1ـ مؤذن 2ـ امام جماعت 3ـ کسی که وضو بگیرد، سپس داخل مسجد شود و نماز را به جماعت به جا آورد.
اَلتَّکبِیرهُ الأولی مَعَ الامامِ خَیرٌ مِنَ الدُّنیا وَ مَا فِیهَا؛[32]
تکبیر اول را با امام جماعت گفتن بهتر است از دنیا و آنچه در آن است.
إنَّ اللهُ یَستَحیِی مِن عَبدِهِ إذا صَلَّی فِی جَماعَهٍ ثُمَّ سَألَهُ حَاجَهً أن یَنصَرِفَ حَتّی یَقضِیَهَا؛[33]
همانا خداوند از بندهئی که نمازش را به جماعت بخواند سپس از او درخواست حاجتی کند، شرم میکند که قبل از برگشت به خانه حاجت او را برآورده نکند.
مَن حَافَظَ عَلی الصَّفِ الاَوَّلِ وَالتَّکبِیرَةِ الأولی لایُوذِی مُسلِماً، أعطَاهُ الله مِن الأجرِ مَا یُعطَی المُؤذِّنُونَ فِی الدُّنیا وَالآخِرةِ؛[34]
کسی که محافظت و مداومت بر صف اول و تکبیر اول نماید، و مسلمانی را اذیت نکند، خداوند به او اجری معادل اجری که مؤذنین در دنیا و آخرت دریافت میکند، عطا خواهد کرد.
کَانَ رسُولُالله6 یَمسَحُ مَناکِبَنا فِی الصَّلاةِ وَ یَقُولُ: إستَووا ولاتَختَلِفُوا فَتَختَلِفَ قُلُوبُکم؛[35]
رسول خدا6 شانههای نمازگزاران را در نماز جماعت میگرفت و منظم میکرد، و میفرمود: مساوی و منظم باشید، نامنظم و جدا از هم نباشید که قلبهای شما از یکدیگر جدا میشود.
صَلاةُ الرَّجُلِ فِی جَمَاعَةٍ خَیرٌ مِن صَلاتِهِ فِی بَیتِهِ أربَعِینَ سَنَةً؛[36]
یک نماز جماعت بهتر از چهل سال نماز فُرادی در خانه است.
ثَلاثٌ لَو تَعلَمُ اُمَّتی ما لَهُم فیها لَضَربُوا عَلَیها بِالسَّهامِ. اَلاذانُ وَالغُدُّو اِلَی الُجُمُعَةِ وَالصَّفُّ الاَوَّلُ؛[37]
سه چیز است که اگر امت من قدر آن را میدانستند برای دسترسی به آن از یکدیگر سبقت میگرفتند. اذان گفتن، در نماز جمعه پیش گام بودن و نماز جماعت در صف اول جا گرفتن.
نماز شب
)وَ مِنَ اللَّیَّلِ فَتَهَجَّد بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسی اَن یَبعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحمُوداً([38]
بخشی از شب را به تهجَد و شب زندهداری (با نماز شب) که برای توست بپرداز، باشد که خدایت تو را به مقام محمود (شفاعت) مبعوث گرداند.
پیامبر گرامی6:
إذا قامَ العَبدُ مِن لَذیذِ مَضجَعهِ وَالنُّعاسُ فی عَینَیه لِیُرضِیَ رَبَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ بِصَلاةِ لَیلِهِ، باهَی اللهُ بِهِ مَلائکَتَهُ، فَقالَ: اَما تَرَونَ عَبدی هذا، قَد قامَ مِن لَذیذِ مَضجَعِهِ اِلی صَلاةٍ لَم اَفرُضُها عَلَیهِ اشهَدُوا اَنِّی قَد غَفَرتُ لَهُ؛[39]
هنگامی که انسان از بستر لذتبخش خود برخیزد در حالی که چشمانش خوابآلوده است برای اینکه با نماز شبش پروردگار خود را خوشنود کند، خداوند در مقابل فرشتگانش به او مینازد و میفرماید: آیا بنده مرا نمیبینید که از رختخواب گوارایش برخاسته برای نمازی که من بر او واجب نکردم. گواه باشید که او را بخشودم.
رَحِمَ اللهُ رَجلاً قامَ مِنَ اللَّیلِ فَصَلّی و أیقَظَ إمرَأتَهُ فَصَلَّت، فإن أبَت نَضَحَ فی وَجهِها الماءَ، رَحِمَ امرأةً قامَت مِن اللیلِ فَصلَّت و أیقَظَت زَوجَها، فإن أبی نَضَحَت فِی وَجهِه الماءَ؛[40]
رحمت خدا بر آن مردی باد، که نیمههای شب برخیزد و نماز بخواند و همسرش را برای نماز خواندن بیدار کند و اگر بیدار نشد آب به صورتش بپاشد. رحمت خدا بر آن زنی باد که نیمههای شب از خواب برخیزد و نماز بخواند و شوهرش را برای نماز بیدار کند و اگر امتناع کرد، به صورتش آب پاشد.
عَلَیکُم بِصَلاةِ اللَّیلِ فَاِنَّهُ دَأبُ الصّالِحینَ قَبلَکُم، وَ إنَّ قِیامَ اللَّیلِ قُربٌ إلَی اللهِ، وَ مِنهاةٌ عَنِ الأِثمِ، وَ تَکفیرُ السَّیِّئاتِ وَ مَطرَدَةُ الدّاءِ فِی الجَسَدِ؛[41]
بر شما باد به نماز شب، زیرا آن روش شایستگان پیش از شماست، و بیداری شب انسان را به خدا نزدیک میکند، و از گناه باز میدارد و گناهان را میپوشاند، و بیماری را از بدن میزداید.
مَن رُزِقَ صَلاةَ اللَّیلِ مِن عَبدٍ أو امَةٍ قامَ لِلهِ عَزَّ وَ جَلَّ مُخلِصاً فَتَوَضَّأَ وُضُوءً سابِغا وَ صَلّی لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِنیَّةٍ صادِقَةٍ وَ قَلبٍ سَلیمٍ وَ بَدَنٍ خاشِعٍ وَ عَینٍ دامِعَةٍ جَعَلَ اللهُ تَبارَکَ وَ تَعالی خَلفَهُ تِسعَةَ صُفُوفٍ مِنَ المَلائِکَةِ فِی کُلِّ صَفٍّ ما لایُحصی عَدَدهُم اِلاَّ اللهُ تَعالی اَحَدُ طَرَفَیِ کُلِّ صَفٍّ فِی المَشرِقِ وَالاخِر بِالمَغرِب، قالَ: فاِذا فَرَغَ کَتَبَ لَهُ بَعَدَدِهِم دَرَجاتٍ؛[42]
به بندهای که نماز شب نصیب شده، هنگامی که برای خدا بیدار شود و وضو بگیرد وضوی کامل، و با نیّت خالص و قلب سالم و بدن خاشع و چشم گریان برای خدا نماز بخواند خداوند پشت سر او نه صف از فرشتگان را به صف میکند که جز خدا کسی نمیتواند آنها را شمارش کند، که یک طرف هر صف در مشرق و طرف دیگر در مغرب است هنگامی که او نماز را تمام کند خدا به تعداد آن فرشتگان برای او درجه و ثواب مینویسد.
اَطوَلُکُم قُنُوتاً فِی الوَترِ اَطوَلُکُم راحَةً یَومَ القِیامَةِ فِی المَوقِفِ؛[43]
آسودهترین شما در توقفگاه قیامت کسی است که قنوت نماز وتر او طولانیتر باشد.
اَلرَّکعَتانِ فِی جَوفِ اللَّیلِ اَحَبُّ اِلَیَّ مِنَ الدُّنیا وَ ما فِیها؛[44]
دو رکعت نماز در دل شب پیش من از دنیا و آنچه در آن است محبوبتر است.
[1] . سوره نساء، آیه103
[2] . کنزالعمال، ج77، ص80، میزان الحکمة، ج5، ص377.
[3] . میزان الحکمه، ج5، ص370.
[4] . کنزالعمال، ج7، حدیث 18972.
[5] . کنزالعمّال، ج7، حدیث 18859.
[6] . بحارالانوار، ج82، ص232.
[7] . کنزالعمال، ج7، ص291، حدیث 18931.
[8] . محجة البیضاء، ج1، ص339.
[9] . اللئالی الاخبار، ج4، ص1، الحکم الزاهره، ص283.
[10] . تفسیر ابوالفتوح رازی، ج1، ص248.
[11] . سوره مومنون، آیات 1و2.
[12] . مسند ابن حنبل؛ ج2، ص129.
[13] . نهجالفصاحه، ص391.
[14] . بحارالانوار، ج77، ص80 ـ میزانالحکمة، ج5، ص377.
[15] . وسائل الشیعه، ج3، ص21.
[16] . بحارالانوار، ج82، ص232 ـ جامع احادیث الشیعه، ج4، ص22.
[17] . کنزالعمال، ح 18907.
[18] . غررالحکم، ج5، ص116، ح7592.
[19] . مکارمالاخلاق، ص300.
[20] . تحفالعقول، ص174.
[21] . کافی، ج3، ص166، ح11.
[22] . سوره جمعه، آیه9.
[23] . عوالی اللئالی، ج2، ص54، ح146.
[24] . جامع احادیث الشیعه، ج6، ص418.
[25] . بحارالانوار، ج62، ص292.
[26] . بحارالانوار، ج76، ص224.
[27] . وسائل، ج5، ص4.
[28] . عللالشرایع، ج1، ص265، ح9.
[29] . سوره آلعمران، آیه 43.
[30] . ثواب الاعمال، ص343.
[31] . مستدرکالوسائل، ج1، ص488.
[32] . مستدرک الوسائل، ج1، ص4.
[33] . بحارالانوار، ج88، ص4.
[34] . وسائلالشیعه، ج5، ص387.
[35] . جامع احادیث الشیعه، ج6، ص.
[36] . مستدرکالوسائل، ج6، ص446.
[37] . بحارالانوار، ج89، ص197.
[38] . سوره اسرا، آیه7.
[39] . المقنه، ص120.
[40] . سنن أبی داود: 1450 منتخب میزان الحکمة: 330.
[41] . ثوابالاعمال، ص41.
[42] . بحار، ج84، ص136.
[43] . من لایحضره الفقیه، ج1، ص487.
[44] . وسایلالشیعه، ج8، ص156.
ویژه گیهای حضرت مسلم(ع) ثقه ومورد اعتمادحضرت اباعبد الله(ع) شجاعت تقید کامل به مسائل شرعی…
چند نکته از زندگی حضرت مسلم (ع) از خانواده فقیر بود چون عقیل وضع مالی…